شب قدر در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
بینندگان بحث را با تلویزیون در آستانه شب قدر دنبال می كنند.
سوره قدر «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ. . . » (قدر/1)
«بِاِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِیمِ» (حمد/1)، در آغاز هر سوره ای است «با» بسم اله خیلی معنا دارد، به نام او یعنی چه؟ یعنی خدایا قبولت دارم، به تو ایمان دارم، به تو پناه می برم، به تو توكل می كنم، دوست دارم، به یادت هستم و از تو كمك می خواهم.
اینكه می گویند هرچه هست در «بای» بسم اله است همین است، چون كسی می گوید به نام خدا كه خدا را بشناسد، قبولش داشته باشد، به او پناه ببرد، و از او استمداد بطلبد چنین كسی می گوید: بسم اله، به نام خدا «بِاِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ» ، سرچشمه رحمتی اگر رحمت نداشتی به چه دلیل خوابیدن من در ماه رمضان ثواب عبادت داشته باشد؟
وجود پیغمبر رحمت است «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَه یً» (انبیاء/107)قرآن رحمت است، باران رحمت است، عمری كه به ما میدهی رحمت است یك عبادت ما را ده برابر حساب می كنی رحمت است، عیوب ما را می پوشانی رحمت است، دعاهای ما را مستجاب می كنی رحمت است اجازه می دهی كه ما در نماز با تو حرف بزنیم رحمت است، حرف زدن تو با ما از طریق قرآن رحمت است، حرف زدن ما با تو از طریق نماز رحمت است.
«بِاِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِیمِ، إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» (قدر/1)
1- شب قدر، شب تقدیر یك سال
قدر دو تا معنا دارد: یكی به معنای اندازه گیری است، شب قدر یعنی شب اندازه گیری یعنی شبی كه «كُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ» (رعد/8) «كل شی به قدر» ، قدر، مقدار، تقدیر، اینها در قرآن آمده معنایش این است كه حساب و كتاب دارد. ما فكر می كنیم ذرات برف یك جوره هر دانه برف یك شكله و شكل این دانه برف با ما باقی دانه ها حساب كتاب دارد.
«كُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ» (رعد/8)قرآن می گوید: هر چیزی اندازه دارد حساب دارد همین طور كه هر انسانی شكلی دارد، هر انسانی لهجه ای دارد، در یك خانه چند تا خواهر برادر هر كدام لهجه اش با دیگری فرق می كند.
شب قدر یعنی شبی كه اندازه گیری می كنند، تا سال آینده چه كسی بچه دار می شود، چه كسی همسر دار می شود، چه كسی از دنیا می رود، چه كسی خوشبخت می شود، جه كسی تصادف می كند، و چه كسی به خیرمی رسد و چه كسی گرفتار شر می شود. منتها هر چه خیر است از خداست، و لذا در نماز می گوییم: «انعمت» یعنی نعمت ها از توست.
شر از خدا نیست و لذا نمی گوییم «غضبت» . نعمت را می گوییم «انعمت» ولی غضب را نمی گوییم غضبت میگوییم: «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ» (حمد/7)، غضب شده. اما غضب شده داریم ولی به خاطر خدا غضب نمی شوند كاری كرده اند كه خودشان، خود را گرفتار غضب كرده اند.
برنامه درسهایی از قرآن سال 68 . ج1، ص: 2
مثل معلمی كه درس می دهد شاگرد اگر یاد گرفت، از استاد است اما اگر شاگرد رفوزه شد از استاد نیست خودش بازی گوشی كرده است. پس علم شاگرد از استاد هست اما مردودی شاگرد از استاد نیست. هر چه لطف است ازآن خداست، هر چه بدی است از خودمان است.
2- خیر از خدا، شر از بشر
یك مثال: ممكن است وقتی می گوییم در شب قدر خیر و شر اندازه گیری می شود، یك خواهری یا برادری بگوید، كه چرا خدا برای افرادی شر مقدر می كند؟ خدا برای كسی شر مقدر نمی كند عمل خودش ایجاد شر می كند. یك مثال بزنم كه همه بدانیم، كره زمین هم دور خودش می گرده هم دور خورشید، همیشه یك گوشه كره زمین روشن است یك گوشه آن تاریك. هر جایش روشن است از خورشید است، هر جایش كه تاریك است از خودش است. ما هر چه خوبی داریم از خداست «انعمت» ، و هر چه بدی داریم از خودمان است «غضبت» نیست، مغضوب است. پس اگر كسی برایش شر مقدر شد خودش یك مشكلی داشته است.
مثلا: رمضان پیش آمد دو سوم رمضان هم گذشت شب قدر جلو آمده دیگر خدا چه كند؟ عمرت داد رمضان را در جلوی رویت گذاشت، رسول اله را در جلوی رویت قرار داد، قرآن را در جلوی رویت گذاشت، اهل بیت را در جلوی رویت گذاشت، گفت: نفس كشیدنت حساب «سبحان الله» دارد، خوابیدنت ثواب عبادت دارد، یك آیه قرآن تلاوت كنی ثواب ختم قرآن دارد، نمازت قبول است، دعایت مستجاب و توبه ات قبول است.
«فَتَحْتَ لِعِبَادِكَ بَاباً إِلَی عَفْوِكَ سَمَّیْتَهُ التَّوْبَه ی» (بحارالانوار/ج /91ص 142)دری را باز كردی اسمش راگذاشتی توبه، «فَمَا عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ الْبَابِ بَعْدَ فَتْحِه» ، اگر در باز شد و تو نیامدی مقصر خودت هستی. و لذا حدیث داریم: خیلی انسان باید بدبخت باشد كه رمضان بیاید و برود و انسان بخشیده نشده باشد. «بِاِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِیمِ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» ، ما قرآن را در شب قدر فرستادیم.
3- تدبیر نظام هستی از طریق اسباب
در قرآن هم «انی» داریم و هم «انا» . یك سری كارها را كه خدا مستقیم انجام می دهد می گوید: «انی» ، «انی انا الغفور» ، خودم به تنهایی می بخشم. بعضی كارها را كه خدا با واسطه انجام می دهد می گوید: «انا» «أَنزَلْنَا مِنْ السَّمَاءِ مَاءً» (فرقان/48)ما باران را فرستادیم، چون خدا مستقیم باران را نمی فرستد باران با واسطه است، یعنی اول خورشید به اقیانوس ودریا می تابد، بخار می شود، بخار متراكم می شود ابر می شود جابجا می شود فشرده می شود باران می شود، زمین هم باران را به سمت پائین جذب می كند.
پس اگر كار با واسطه شد خدا می گوید: «انا» و اگر بی واسطه شد می گوید: «انی» گاهی به خاطر عظمت انا می گویند «انا انزلناه» ما نازل كردیم، انزلنا چیست؟ تنزیل چیست؟ انزلنا فرود دفعی است، یعنی اگریك چیزی یك مرتبه نازل شد می گویند: انزل، اگر یك چیزی قطعه قطعه نازل شد می گویند: تنزیل، در قرآن هم «انزل» داریم هم «تَنزِیلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِینَ» (حاقه/43). یعنی در قرآن هم انزل داریم هم تنزیل، چون قرآن دوبار نازل شد، یك مرتبه همه قرآن به قلب
برنامه درسهایی از قرآن سال 68 . ج1، ص: 3
پیغمبر نازل شد، «انا انزلناه» ، یك بار از آسمان هفتم به بیت المعمور نازل شد. اگر به مناسبت اینكه قرآن یك مرتبه نازل شد می گویند انزلنا به مناسبت اینكه به مدت 23 سال از 40 سالگی كه پیغمبر به پیغمبری رسید تا 63 سالگی كه آخر عمرش بود (قطعه قطعه) می گویند تنزیل.
مثال: انسان از سفرمی آید یك ساك سوغاتی دارد یك بار به همسرش می گوید خانم سوغاتی در این ساك است، یك مرتبه ساك سوغاتی را می دهد به همسر، یك مرتبه هم می نشینند با همسر سوغاتی ها را تقسیم می كنند. قرآن هم یك مرتبه نازل شد بر قلب پیغمبر می گویند «انا انزلنا» ، یك مرتبه هم به هر حادثه ای قطعه قطعه نازل شد می گویند: تنزیل. پس قرآن دو بار نازل شد، یك مرتبه انزلنا یك مرتبه تنزیل «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» قرآن چیست؟
4- قرآن كریم، جلوه خداوند در زمین
قرآن سیمای خداست. چطور؟ در قرآن دو تا حرف داریم یك جا می گوید: قرآن تجلی كرد كوه تكه تكه شد. «فَلَمَّا تَجَلَّی رَبُّهُ لِلْجَبَلِ» (اعراف/143)یعنی موسی به خدا گفت می خواهم ببینمت، خدا گفت: مرا كه نمی توانی ببینی ولی جلوه مرا ببین. جلوه خدا به كوه خورد و كوه تكه تكه شد. قرآن می گوید: «جَعَلَهُ دَكًّا» (اعراف/143)یعنی كوه تیكه تیكه شد، پس جلوه خدا كوه را تكه تكه می كند. آیه ای هم داریم: «لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَی جَبَلٍ» (حشر/21)یعنی قرآن اگر بر كوه نازل شود تكه تكه می شود. پس جلوه خدا و نزول قرآن بر كوه هر دو ان را تكه تكه می كنند. پس پیداست كه قرآن سیمای خداست.
مثل اینكه می گویند: آمپول را بزنی دردت خوب می شه قرصش هم بخوری خوب می شوی. معلوم می شود تركیبات شیمیایی قرص و آمپول یكی است. قرآن نازل بشود كوه تكه تكه می شود. خدا تجلی كنه كوه تیكه تیكه می شود. پس پیداست كه قرآن جلوه خداست. «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ. . . » ما قرآن را شب قدر نازل كردیم یعنی جلوه خدا تجلی خدا در شب قدرآمد. حالا چرا شب قدر؟ قدر یعنی اندازه گیری، اینكه قرآن شب قدر نازل شد شاید معنایش این باشد، می خواهد بگوید: اگر می خواهی بدانی كه ما چگونه برای تو برنامه ریزی می كنیم، اندازه گیری ما بر طبق قرآن است. این متره، با قرآن متر شدی قرآنی می شوی، از قرآن منحرف شدی منحرف می شوی، ما به تو خط كش دادیم. خطهای تو اگر طبق خط كش بود سعادتمند می شوی. اگر كج بود بدبخت می شوی.
قرآن شب قدر نازل شد، یعنی شبی كه برای بشر اندازه گیری می شود آن شب اندازه گیری قرآن نازل شد، شب اندازه گیری قرآن نازل شد می دانید یعنی چه؟ مثلا یك وقت داماد قرآن می فرسته برای عروس معنا داره این، حالا البته تشریفات شده ولی روزهای اول كه داماد آینه قرآن می فرستاد معناش این بود كه عروس خانم بیا من و تو زندگیمون را بر اساس قرآن برنامه ریزی كنیم. قرآن گفته عادی زندگی كنیم، توقعمون را كم كنیم چشم و هم چشمی كار نكنیم، از خدا غافل نباشیم، لغزشی دیدیم بگذریم عفو كنیم، بیا طبق قرآن عمل كنیم. پس قرآنی كه داماد می فرستد برای عروس
برنامه درسهایی از قرآن سال 68 . ج1، ص: 4
یعنی زندگیمون بر اساس قرآن باشد. شب قدر قرآن نازل شد یعنی اگر می خواهید ببینید من چه چیزی برای شما اندازه گیری می كنم هر جوری رفتی همان جور.
یك كسی یك آبكش برداشت جلوی صورتش گذاشت خوب آبكش سوراخ سوراخه به آن كسی كه آن ور آبكش بود گفت تو من را چه جوری می بینی؟ گفت همان جور كه تو من را می بینی، یعنی تو من را سوراخ سوراخ مبینی من هم تو را سوراخ سوراخ می بینم.
5- محدودیت قرآن در همه امور دین
شب قدر خدا چه چیز ما را اندازه می گیرد؟ چقدر با قرآنیم، اصل شب قدر كه قرآن به سر می گیریم میدانید چیست؟ یعنی باید فكر ما تابع قرآن باشد، قلب ما تابع قرآن باشه، قرآن روی سرمان است یعنی خط اول و خط محور قرآن است. این محوریت قرآن است. اصلا امام فرمود اگرحرفی از ما شنیدید حرف های امام صادق را هم با قرآن متر كنید چون حدیث جعلی هم زیاد داریم، ادم یك حدیث می شنود می ماند این حدیث راست است یا جعلی، چون امامان ما دشمن داشتند حدیث جعل می كردند. این حدیث را با قرآن متر كن اگر حدیث طبق قرآن بود بگیر، اگر حدیث ضد قرآن بود حدیث را بزن به دیوارمن روی منبر حرف می زنم شك دارید كه حرف های من درسته یا غلط، اگه حرف های من با قرآن تطبیق كرد حرف های من را بپذیر، اگر مخالف قرآن بود حرفهای من را بزن به دیوار، چون امام صادق اجازه داد اگر حدیث امام صادق مخالف قرآن بود به دیوار بزن، پس سخنان هر گوینده ای اگر بر ضد قرآن بود سخنان او را هم باید به دیوار زد.
«إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» ما قرآن را در شب قدر فرستادیم، قدر یعنی عظمت، قدر فلانی را داری یا قدرش را نشناختن یعنی عظمتش را نشناختن. شب قدر یعنی شب عظمت، حالا برای عظمت شب قدر یك حدیث است، یك حدیث طولانی از پیغمبرمن قسمتی از آن را می خوانم: حضرت موسی به خدا گفت كه من مقام قرب تو را می خواهم، می خواهم به تو نزدیك شوم، فرمود: قرب به خدا احیاء شب قدر است، گفت رحمتت را می خواهم، فرمود: «رَحْمَتِی لِمَنْ رَحِمَ الْمَسَاكِینَ لَیْلَه یَ الْقَدْر» (وسائل الشیعه ی/ج /8ص 20)فرمود رحمت من را میخواهی شب قدر به فقرا رحمت كن. گفت روز قیامت می خواهم از پل صراط بگذرم، فرمود اگر می خواهی راحت بگذری شب قدر پول خرج كن، صدقه بده. گفت: خدایا بهشت نعمت های تو را می خواهم، فرمود اگر بهشت می خواهی شب قدر ذكر خدا و «سبحان الله» بگو، گفت می خواهم از آتش دوزخ نجات پیدا كنم، «خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یَا رَبِّ» می خواهم از جهنم نجات پیدا كنم، فرمود می خواهی از جهنم نجات پیدا كنی، «اسْتَغْفَرَ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» (وسائل الشیعه ی/ج /8ص 20)شب قدر استغفار كن، گفت: خدایا من رضای تو را می خواهم، گفت رضای من را می خواهی شب قدر نماز بخوان، یعنی حتی قبل از پیغمبر عیسی بوده، قبل از عیسی موسی بوده، موسی هر چه از خدا خواست، گفت هر شماره ای رو می خوای 118 را بگیر، شب قدر 118شماره های خداست، یعنی همه بركات در همین شماره است.
6- تقدیر امور در سه شب قدر
برنامه درسهایی از قرآن سال 68 . ج1، ص: 5
البته شب قدرهم شب نوزدهم، بیست و یكم، بیست وسوم است یعنی مقدرات سه مرحله دارد، مثل یك چیزی كه در تصویب هست، یك مرتبه در كمیسیون مجلس تصویب می شود یك مرتبه در صحن علنی تصویب می شود یك مرتبه هم شورای نگهبان مهر می زنند، (برش، كوك، دوخت) این تعبیر مال من است اما روایت چیز دیگری می گوید اما مفهومش این است، و لذا این سه شب مهم است در این سه شب، شب بیست و سوم از همه مهمتر است، شب 23از 21 مهمتراست. شما نگید، چرا دولت شب بیست و سوم را تعطیل نمی كند؟ محور كار ما قرآن وحدیث است. شب نوزدهم شب ضربت خوردن حضرت امیر شب بیست و یكم شب شهادت، اما از نظر شب قدری شب بیست و سوم پررنگتر است، لذا كسی آمد وگفت من بیرون از مدینه هستم نمی توانم سه شب را احیاء بگیرم یك شب را بگو؟ گفت: اگر نمی توانی بیایی شهر و باید از روستا بیایی مدینه مسجد پیغمبر پس شب بیست وسوم بیا. امام صادق هنگامی كه بیمار بود فرمود: شب بیست وسوم رخت خواب بیماری مرا به مسجد ببرید. عنایت به شب قدر، حالا شب قدر چه شبی است؟
«إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَیْلَه یُ الْقَدْرِ» (قدر/1و2) «وَمَا أَدْرَاكَ» یعنی نمیدانی تو، عجب! خدا به پیغمبرش می گوید: تو هم نمی دانی شب قدر چیست؟ بعد می فرماید: «لَیْلَه یُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» (قدر/3)، یعنی هزار، هزارماه تقسیم بر 12 ماه یعنی هشتادو چند سال، یعنی یك عمركامل تقریبا، یعنی شبی كه به اندازه هزار ماه ارزش دارد. شما اگرشب بیست و سه به یك نفر افطاری بدهید انگار كه به هزار نفر افطاری داده ای. من سراغ دارم آدمهایی كه خمسشان را شب بیست و سوم می دهند، چون می بینند اگه یك میلیون خمس بدهند انگار كه هزار میلیون خمس دادند. هر عبادتی در شب قدر ضربدر هزار می شود.
فاطمه زهرا سلام اله علیه، در صورت فرزندانش آب می پاشید و می گفت نمی گذارم بخوابید امشب شی بیست و سوم است. و غذای سیر به بچه ها نمی داد و میگفت: نباید شكمتان پر باشد، چون شب بیست و سوم «لَیْلَه یُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» (قدر/3)، حالا شب بیست وسوم چه شبی است؟ «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَه یُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» (قدر/4)، شب قدر «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَه یُ» بین زمین و آسمان بده وبستان است، اعمال ما می رود بالا، لطف خدا می آید پائین، مثل ریشه درخت و برگ درخت، ریشه مواد غذایی را از زمین می گیرد و به برگ منتقل می كند، برگ هم نور را به ریشه می دهد. بین زمین و آسمان بده وبستان است. فرشته ها برای ما دعا می كنند «یَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِی الْأَرْضِ» (شوری/5)آیه قرآن است فرشته های آسمانی برای اهل زمین دعا می كنند، آیه دیگری هست كه میگه: «وَیَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا» (غافر/7)برای مومنین دعا می كنند، فرشته به ما دعا می كنند ما هم مامور هستیم در زمین به فرشته ها ایمان بیاوریم و لذا می فرماید: «لَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَه یِ» (بقره/177)، هم ما باید بر فرشته ها ایمان بیاوریم هم فرشته ها به ما دعا می كنند. ما باید به فرشته ها صلوات بفرستیم، امام زین العابدین یك دعا داره به نام سلام وصلوات بر فرشته ها در آن دعا فرشته ها را 19 گروه كرده سلام بر فرشته های مسئول باران، سلام بر فرشته های مسئول. . . ، یعنی هر فرشته مقام
برنامه درسهایی از قرآن سال 68 . ج1، ص: 6
و یك درجه دارد، فرشته ها مسئول تدبیر امور هستند. «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَه یُ» شب قدرفرشته ها می آیند، كجا می آیند؟ امام فرمود با همین «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَه یُ» راجع به حضرت مهدی با مخالغین مباحثه كنید به مخالفین بگویید: شب قدر فقط برای زمان پیغمبر است یاهر سال؟
7- نزول فرشتگان بر امام زمان (ع)
شیعه و سنی همه می گویند كه شب قدر فقط برای زمان پیغمبر نیست هر سال یك شب قدر دارد، یك شب گردشی پس همه مردم كره زمین شب قدر را درك می كنند. پس امام فرمود: به اینها بگو شب قدر برای زمان پیغمبر است یا برای همه سالها؟ می گویند نه شب قدر برای همه سالها است، قرآن میگوید: تنزل الـ- ملئكه، شب قدر ملائكه می آیند، كجا مروند؟ اگه كسی نباشه عین پیغمبرنزول فرشته ها لغو می شود، فرشته ها كه به من و شما نازل نمی شوند، باید یك ظرفیتی باشدیك مقام ولی الهی، باید ظرف مظروف بهم بخورد، میزبان ومیهمان بهم بخورد، اینهمه فرشته كه در عمرشان گناه نكردند ودائما در حال ذكر و تسبیح هستند این فرشته ها بیایند خانه من گنهكار مجرم؟ ! همین باور كه در زمان پیغمبر فرشته ها به حضور پیغمبر می رسیدن، پس در زمان بعد از پیغمبر هم باید یكی باشد عین پیغمبر كه فرشته ها بر او نازل شوند. از همه گذشته كلی روایات داریم، ده ها حدیث داریم كه پیغمبر فرمودند: قرآن و اهل بیت؟ «لن یفترقا» یعنی هرگز از هم جدا نمی شوند. پس اگر ما الان قرآن داریم باید اهل بیت هم داشته باشیم.
شب قدر شبی است كه امام زمان میزبان است، شب قدر شبی است كه اعمال ما به امضاءامام زمان امضا می شود. شب قدر به اندازه هزار ساعت است بهترین كار شب قدراین است كه لقمه حرام خورده نشود چون تا مادامی كه لقمه حرام در شكمت است دعایت مستجاب نمی شود، حدیث داریم مخواهید دعایتان مستجاب شود لقمه هایتان را حلال كنید. اون وقت شب قدر شب نوزدهم شب ضربت خوردن حضرت امیر است «الله اكبر» تمام بهترین ها از آن اوست، بهترین جا متولد می شود بهترین جا شهید می شود، بهترین مكان، مسجد. بهترین وقت، طلوع فجر. بهترین وقت، نماز جماعت. بهترین حالت، سجده. بهترین نوع، مرگ شهادت. همه بهترین ها را حضرت امیر داشت.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است