تفسیر سوره توحید (1)

بسم الله الرّحمن الرّحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
اگر خداوند توفیق بدهد می خواهیم انشاءالله ماه رمضان هشتاد و چهار را سوره های كوچكی از قرآن را تفسیر كنیم. آن سوره ای كه خیلی توی بورس است و در همه نمازها ما می خوانیم سوره توحید است چون ماه رمضان ماه قرآن هم هست و بینندگان عزیز در آستانه و اوائل ماه رمضان بحث را می بینند، با هم سوره را بخوانیم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ» (اخلاص/1- 4)
«قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» (اخلاص/1)بگو او خدای احد است او خدای یكتا است. «اللَّهُ الصَّمَدُ» (اخلاص/2)خدایی است بی نیاز كه همه به او نیاز دارند و او به هیچكس نیازی ندارد. «لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ» (اخلاص/3)فرزند ندارد و خودش هم فرزند كسی نیست «وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ» (اخلاص/4)همتا و شریك و مثل و مانند هم ندارد این ترجمه ظاهری است. اما درباره این سوره روایتی داریم كه این سوره یك سوم قرآن، و بلكه یك سوم تورات و انجیل و زبور است، كسی سه بار این سوره را بخواند انگار یك ختم قرآن كرده است یك بشارتی است برای اینهایی كه سواد ندارند یا سواد دارند اما قرآن خواندن آنها ضعیف است و از طرفی هم می بینند كه ماه رمضان ماه قرآن است تند تند قرآن بخوانند توی ماشین توی خواب، بخوانند.
1- سفارش به سوره توحید در نماز و پس از نماز
حتی سوره توحید غیر از امتیازاتی كه بر سوره های دیگر دارد خودش تعقیب نماز هم هست یعنی همینطور كه می گویند بعد از نماز تعقیب بخوانید سی و چهار مرتبه الله اكبر سی و سه مرتبه الحمدالله و سی و سه مرتبه سبحان الله، كه داریم هر كس این ذكرها را بگوید این انگار هزار ركعت نماز خوانده است. همینطور كه این تعقیب است تسبیحات حضرت زهرا (س) هم یك تعقیب است.
برای نجات از شرور سفارش شده است، یك شری پیش می آید آدم می خواهد از آن دور باشد دعا و وِردی هم بلد نیست همان سوره توحید را بخواند بجای اینكه ما برویم پیش بعضی از افراد كه دعاهایی بنویسند كه ما نمی دانیم این دعاها سند دارد یا ندارد، سوره توحید بخوانیم. این یك نكته ای بود كه باید خدمتتان بگویم.
روایتی داریم یهود روایتی داریم مسیحی ها روایتی داریم بت پرستها و شاید هم هر سه باشند آمدند گفتند یا محمد آن خدایی كه تو می گویی كی است خدا را برای ما معرفی كن شناسنامه خدا آنوقت آیه نازل شد «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ» این سوره را می گویند كه شناسنامه است همینطور كه می گویند هر كس یك «قُلْ هُوَ اللَّهُ» بخواند انگار یك سوم قرآن را خوانده است یك روایتی داریم كه به حضرت امیر (ع) گفته شد
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 2
یا امیر، تو هم مثل قل هو الله هستی هر كس تو را با زبان دوست داشته باشد یك سوم ایمان را دارد هر كس هم با زبان تو را دوست داشته باشد و هم قلباً دوست داشته باشد دو سوم هر كس هم زبان هم قلب و هم اطاعت یك مؤمن كامل است.
اگر كسی در نماز «قُلْ هُوَ اللَّهُ» بخواند این رمز قبولی نمازش است اینهایی كه می گویم نه شعر است و نه شعار همه اش در متون اسلامی هست آن خدای یكتاست ما روی یكتایی خدا چند جمله ای صحبت كنیم.
2- یكتایی خداوند در آفریدن، علم و قدرت
او خدای یكتاست، در چی یكتاست؟ در آفریدن یكتاست، ما از خاك می توانیم خشت و آجر و سرامیك و سفال درست می كنیم خداوند از خاك هزاران رنگاورنگ و میوه درست می كند پس او در آفریدن یكتاست ما در روشنایی می توانیم یك چیزی درست كنیم یك قالی باف قالی تولید می كند تمام تولیدیها و كارگرهای ما توی روشنایی هستند اما قرآن می فرماید من انسان را «فِی ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ» (زمر/6)توی شكم مادر توی آن تاریكی ها درست می كنم هر تولید كننده ای توی نور تولید می كند تولیدات خداوند در شب هم هست دانه را زیر خاك تبدیل به درخت هم می كند توی دل خاك، در آفریدن یكتاست.
از نظر تنوع، از نظر زیبایی، از نظر استحكام، از نظر هماهنگی، از نظر تناسب، از نظر تأمین، از نظر لطافت، از نظر جامعیت، الله اكبر! خدا می آفریند یك كسی ممكن است بگوید من هم آفریدگار این قالی هستم من آفریدگار این ساختمان هستم تولید خدا تنوع دارد شما از خاك چند رقم چیز درست می كنید؟ یك گوشت را بدهند به بهترین آشپز چند رقم چیز می تواند درست كند؟ اما یك تك سلول و اسپرم را خدا چند رقم آدم درست كرده است؟ چند میلیارد آدم كه هیچكدام به هم شباهت ندارند تنوع، زیبایی، چقدر زیبا، استحكام، ما ممكن است یك اتاقی را رنگ آمیزی كنیم خیلی خوشگل اما یك خورده آب به آن بریزی رنگ آن می رود اما خدا دم طاووس را رنگ كرده است همه اقیانوسها را شیلنگ كنی و بریزی به دم طاووس رنگ آن پاك نمی شود این استحكام است، (هماهنگی، گاهی ممكن است آدم یك چیزی درست كند اما از بعضی از قسمت های آن غفلت كند اما خداوند هماهنگی درست كرده است یعنی خداوند سینه مادر را آفریده دهان بچه را هم جوری آفریده كه سینه مادر نوك آن دهان بچه برود و هماهنگی آن مقداری كه بچه شیر می خواهد شیر باشد یعنی زیاد نیاید كم نیاید در سینه مادر استخوان قرار نداده است كه دهان بچه زخمی بشود به بچه دندان نداده كه گاز بگیرد آب دهان به اندازه ای نیست كه هی چك چك بچكد، و اینقدر كم نیست كه دائماً هر دو كلمه ای كه می گوییم آب قاطی آن كنیم این هماهنگی و تناسب هست به مقداری كه بچه ضعیف است مادر او را دوست دارد یعنی اگر بچه دو كیلو محبت می خواهد خدا همان دو كیلو محبت را به مادر داده است به مقداری كه ضعف بچه هست این هماهنگی هم هست.
تأمین، اگر بیست سال همه زنها پسر بزاند چی می شود؟ بیست سال یك ضرب همه دختر بزایند چی می شود؟ این پسر و دختر یك جوری است كه در آینده نیازهای همدیگر را تأمین كنند در آینده آن به آن نیاز دارد این به این نیاز دارد
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 3
شاخه به ریشه نیاز دارد كه مواد غذایی را بگیرد و بدهد به ریشه، ریشه هم به ساقه احتیاج دارد كه نور را از خورشید بگیرد و بدهد به ریشه یعنی این نور او را تامین می كند او هم مواد غذایی اینرا تامین می كند شاخه و برگ نور را می فرستند پایین ما دو تا قالی درست می كنیم این قالی آن قالی را تامین نمی كند اگر دو تا سد درست كنیم این سدها همدیگر را تامین نمی كنند ولی دست ما جوری است كه اینجا یك خورده پوست ذخیره گذاشته كه اگر ما خواستیم كاری بكنیم دستمان هم بیاید این مقدار پوست اضافه برای این كافی باشد ولذا اینجا پوست اضافه نگذاشته، چرا؟ برای اینكه احدی در تاریخ عمرش نیاز نداشته كه انگشت هایش از اینطرف، چون از اینطرف نیاز نداریم نه خم می شود و نه اضافه و چون از اینطرف نیاز داریم هم خم می شود ولذا اینجا پوست زاپاس گذاشته یعنی برای اینكه هوای سالم توی ریه برود مو توی بینی گذاشته است كه موی بینی هوا را تصفیه كند و هوای ریه را تامین كند. )
لطافت و ظرافت، گاهی یك حیوان باندازه نوك سوزه دارد راه می رود آدم نگاه می كند این حیوان هم چشم دارد هم معده دارد هم پا دارد چقدر ظریف است و جامعیت، خدا یكتاست در تنوع و زیبایی، استحكام، هماهنگی، تناسب، تأمین، لطافت، جامعیت، و غیره.
3- پذیرش یك خدای قدیم یا هزاران ماده قدیم
در قدیم بودن، تمام موجودات پدیده هستند یعنی بوجود آمده اند تنها چیزی كه از قدیم بوده است خداوند است. راسل می گوید من عقیده ام این بود كه می گفتم همه چیز از خداست یكبار فكر كردم كه همه چیزی از خداست خدا از كجا پیدا شده است هر چه فكر كردم جواب آن پیدا نشد چون جواب آن پیدا نشد دست از خدا كشیم می گوییم خیلی خوش آمدی می گوید من الآن مادی شده ام می گویم همه چیز از ماده است ماده همان كه از قدیم می گفتند باد و خاك و آب و آتش امروز می گویند چند عنصر می گوییم خوب این ماده از كجاست؟ راست می گوید این ماده از قدیم بود می گوییم تو كه می گویی این ماده از قدیم بوده ای كاش می گفتی خدا از قدیم بوده. راسل دانشمند یك قدیم باشعور را نپذیرفت رفت میلیاردها قدیم بیشعور را پذیرفت فكر نكنید دانشمندان همه حرفهایشان درست است قلّه های بلندی كنار آن درّه هایی است و یك بزرگانی چنان سرنگون می شوند در بدیهیات كه. . . او یكتاست یعنی در قدیم بودن هم یكتاست.
در علم یكتاست، ما كه سواد نداریم قرآن به همه تحصیلكرده ها می گوید همه تان با هم یك مقدار كمی سواد دارید یعنی پرفسورها دانشمندان آیت الله ها همه با هم «وَمَا أُوتِیتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا» (اسراء/85) «تم» یعنی همه تان با هم سوادی ندارید حالا افرادی غرور دارند و بدمستی می كنند و من تعجب می كنم من رفته بودم یك جایی بحث تقلید بود گفتند حاج آقا چرا تقلید كنیم بنده الآن فوق لیسانس هستم گفتم یك خورده خودت را بكش بالاتر گفت من دكتر هستم برو بالاتر بگو متخصص هستم برو بالاتر بگو من فوق تخصص هستم برو بالاتر بگو من پرفسور هستم از این بالاتر كه نیست شما چقدر درس خوانده ای؟ تا دیپلم كه همه دارند دیپلم مثل پیراهن تنبان است یعنی پُز ندارد من دیپلم دارم خوب داری كه داری ما از دیپلم به بالا داریم حرف می زنیم شما چهار سال دانشگاه بوده ای شش سال هم پزشكی خوانده ای سه سال هم تخصص خوانده ای دو سال هم فوق تخصص خوانده ای جمعاً می شود پانزده سال، بهتر از این كه
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 4
نیست پرفسور پانزده سال بعد از دیپلم درس خوانده است با كم و زیاد آن تحقیقات آنرا هم باید در نظر گرفت خوب آقای پرفسور مراجع ما از پانزده سالگی درس می خوانند تا هشتاد سالگی می شود شصت و پنج سال این مرجع تقلید ما وقتی مریض می شود خدمت شما دكتر می رسد هر چه شما گفتی عمل می كند چطور می توانی بگویی آدمی كه شصت و پنج سال درس خوانده یعنی چند برابر شما درس خوانده هر چی شما گفتی می گوید چشم عمل جراحی، قلب، كلیه، پیوند، چطور مرجع تقلید ما بخاطر پانزده سال تحصیلات شما به شما احترام می گیرد هر چه شما گفتی به نسخه شما عمل می كند آنوقت شما یك نماز و تیمم می خواهی بكنی می گویی فلسفه تقلید چیست؟
«وَ ما أُوتیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلیلاً» (اسراء/85)ما سوادی نداریم، یك حدیثی بخوانم كه عجیب است این روایت ها را من بچه بودم. . . ، خدا رحمت كند آیت الله نجفی را از علمای كاشان بود تفسیر می گفت من هم پانزده سالم بود می رفتم پای منبرش آدم نوجوانی كه چیزی می گیرد توی ذهنش می ماند یك روایتی را به نظرم ایشان می گفت كه زمین پهلوی آسمان اول مثل حلقه است توی بیابان آسمان اول نسبت به آسمان دوم مثل یك حلقه است در بیابان آسمان پنجم نسبت به ششم، ششم نسبت به هفتم آسمان هفتم نسبت به عرش، عرش نسبت به كرسی، ما می گفتیم یك حلقه توی یك بیابان یعنی چه؟ خیلی برایمان مهم بود حالا شبها تلویزیون هر شبی یكی از این حدیث ها را روشن می كند می گویند یك كهكشانی پیدا شده، یك ستاره و كره ای پیدا شده، كه فاصله اش با ما مثلاً چند سال نوری است نور خورشید چند لحظه به زمین می رسد سال نوری یعنی آن چقدر با ما فاصله دارد؟ یعنی واقعاً این حدیث امام علی (ع) آدم قشنگ روشن می شود. )
«قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» خدا در علم یكتاست، علم به همه چیز دارد، آنوقت كسی كه علم بی نهایت دارد او برای ما قانون وضع كرده است گفته راه سعادت تو این است ما قانون خدا را كنار می گذاریم از قوانین شرق و غرب می پرسیم كه چه كنیم همه اش دروغ است آمریكا تا حالا بیست و پنج بار قانون اساسی اش عوض شده است بعضی از كشورهای غربی تا حالا صد و نوزده بار قانون اساسی اش عوض شده است صبح نیروی انتظامی می گوید خیابان یك طرفه، عصر می گوید نخیر دو طرفه، چقدر خراب می كنیم و می سازیم؟ چه ساختمانهایی كه ساختند بعد از لحظاتی خودشان. . . این همه مهندس می نشینند، این همه كارشناس می نشینند یك طرحی می دهند دیر یا زود طرح آنها می رود روی هوا، خداوند در علم یكتاست.
4- علم و قدرت خدا ازلی است نه اكتسابی
در قدرت یكتاست «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» علم و قدرت ما بعد پیدا می شود اما علم و قدرت خدا بعد پیدا نشده است مثلاً ما وقتی متولد شدیم نه قدرت داشتیم و نه علم توی قنداق كه بودیم بچه كوچولو كه بودیم یك مگس كه می آمد كه می آمد روی چشم و گوش ما می نشست اذیت می شدیم اینقدر دستمان زور نداشت كه مگس را از روی صورتمان بلند كنیم این مگس هی ور می رود و ما هی اذیت می شدیم تا مادرمان بیاید اینرا پرت كند ما قدرت نداشتیم مگس را از خودمان دور كنیم البته حالا آبشار می زنیم گوشت می كوبیم خیلی خوب این قدرت بعد پیدا شده اما قدرت خدا اینطور
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 5
نیست كه خدا یك زمانی قدرت نداشت بعد كم كم قدرت پیدا كرد (ما بی سواد بودیم بچه وقتی توی قنداق خوابیده است دست می برد كه ستاره ها را بگیرد اصلاً فاصله سرش نمی شود بچه الاغ فاصله سرش می شود یعنی در تاریخ هیچ كرّه خری از پشت بام پرت نشده است ولی چقدر تا حالا بچه پرت شده است یعنی بچه انسان هیچی بلد نیست ولی بچه حیوانات یك چیزهایی را به طور طبیعی بلدند ما علم مان بعد پیدا می شود اما خداوند علمش از اول بوده است.
آقا اینكه می گویند صفات عین ذات است از اول بوده می شود یك مثال بزنید بله، یك مثل می زنم برای اینكه روشن بشود شما هم یك صفاتی دارید كه از اول بوده است مثلاً علم ما بعد پیدا شده یعنی بودیم و سواد نداشتیم بعداً سواد پیدا كردیم بعداً زور پیدا كردیم بعداً پول پیدا كردیم بعداً آبرو پیدا كردیم بعداً مشهور شدیم بله، یكسری چیزها را ما بعد پیدا كرده ایم ولی یك سری چیزهایی هم بوده كه از اول با ما بوده است مثل مخلوق بودن، یكی از صفات این است كه ما مخلوق هستیم مخلوق بودن یك آن از ما جدا نمی شود یعنی زمانی نبوده كه ما باشیم و مخلوق نباشیم پس همانطور كه مخلوق بودن صفتی است كه جزو ذات ما است از ما جدا نمی شود علم و قدرت هم صفتی است كه جزو ذات خداست از خدا جدا نمی شود در حیات، خدا حیّ است و ما هم حیّ، منتهی بقول دعای جوشن می گوید حیات خدا امیتازاتی دارد «یَا حَیّاً قَبْلَ كُلِّ حَیٍّ یَا حَیّاً بَعْدَ كُلِّ حَیٍّ یَا حَیُّ الَّذِی لَیْسَ كَمِثْلِهِ حَیٌّ یَا حَیُّ الَّذِی لَا یُشَارِكُهُ حَیٌّ» (بحارالانوار/ج /91ص 393)حیات او با حیات ما فرق می كند به هر حال. . . )
5- رمز آفرینش انسان، لطف وجود پروردگار
هدفها هم فرق می كند در آفریدن كه می گوییم خداوند در آفریدن. . . آفریدنها. . . تولید و خلق، تولید و خلق یا برای جلب منفعت است یا برای دفع شر است ما چیزی را تولید می كند یا بوجود می آوریم یا می خواهیم كه سودی گیرمان بیاید یا می خواهیم بلایی از ما دور باشد اما آفریدن خدا نه برای جلب منفعت است و نه برای دفع شرّ، او یكتاست، بنده كه الآن حرف می زنم حرفهایم را تولید می كنم یعنی حرفی نبود من هی دارم كه كلام تولید می كنم یك نویسنده دارد مقاله تولید می كند ما هم تولید می كنیم ما هم بوجود می آوریم الآن بنده هیچ صدایی نیست ببینید. . . شد، این صدا را من ایجاد كردم ما هم چیزی را بوجود می آوریم منتهی ما چیزی را بوجود می آوریم یا برای منفعت هست یا برای دفع شرّ، او یكتاست، یعنی او از آفریدن نمی خواهد كه سودی ببرد.
من نكردم خلق تا سودی كنم t t بلكه تا بر بندگان جودی كنم
«قل» یعنی بگو «الله» یعنی چه؟ امام علی (ع) می فرماید معنای الله این است كه «یُؤْلَهُ إِلَیْهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْمَسْتُورُ عَنْ دَرْكِ الْأَبْصَارِ الْمَحْجُوبُ عَنِ الْأَوْهَامِ وَ الْخَطَرَاتِ» (بحارالانوار/ج /3ص 222) «الهَ» یعنی متحیر است، یعنی انسان نمی تواند حقیقت خدا را بفهمد چون ما محدود هستیم و محدود نمی تواند بی نهایت را بفهمد با لیوان نمی شود دریا را حساب كرد هر چیزی هم كه توی ذهنمان بیاید آن ساخته فكر ما است.
6- خدا هست، گرچه نمی دانیم چیست
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 6
خوب اگر واقعاً ما نمی توانیم خدا را تصور كنیم چطور به او ایمان بیاوریم؟ آخر من بیاید ببینم خدا چی است بعد به او ایمان بیاورم شما كه می گویی خدا را نمی توانیم توی ذهنمان بیاوریم اگر نمی توانم توی ذهنم بیاورم پس چطور او را قبول كنم؟ مثل در خانه شما كه وقتی می زنند نمی دانی كی است اما یقین داری كه پشت در كسی است دود را كه می بینی حقیقت دود برایت روشن نیست دود كباب است دود تریاك است آتش گرفته، گاهی وقتها آدم یقین دارد كه این صاحبی دارد این دود از یك آتشی است این صدا از یك انسانی است ممكن است حقیقت آنرا نفهمد بالاخره شما كتابی را كه دكان كتابفروشی می بینی ممكن است به زبانی باشد كه شما بلد نباشی ولی می دانی كه این نویسنده ای دارد ولو نه می توانی بخوانی نه می توانی نویسنده را توی ذهنت بیاوری و نه میزان سوادش را و نه هدفش را، مگر آدم هر چیزی را كه می خواهد قبول كند باید همه چیز را بداند، شما پیچ رادیو را باز می كنی یك كسی حرف می زند از حرفهای رادیو استفاده می كنی نمی دانی آن چند كیلو است، نمی توانی كجا ضبط شده است، نمی توانی منابع حرفهایش از چه كتابی است، ما در یك چیزی كه قبول می كنیم هزار تا نمی دانم توی آن هست، كیه، چیه، چه كتابیه، چه هدفیه، ممكن است ندانیم اما بالاخره از آن استفاده می كنیم پس این. . . صدا كه می آید از یك دانشمندی است انسان از آفریده پی به خدا می برد گرچه نداند خدا را در ذهنش بیاورد میلیونها چیزی را ما یقین داریم و حال آنكه قدرت تصور آنرا توی ذهن نداریم لازم نیست هر چیزی را باور كنیم جزئیات آنرا هم توی ذهنمان بیاوریم باور كردم كه پشت در خانه آدم است ولی آن جزئیات را نمی دانم، دوست است یا دشمن، زن است یا مرد، هدفش چیه، بچه است یا بزرگ، هیچ كس صدای زنگ را كه شنید نمی گوید ببینید این زنگ آدمی نیست الاغی بود كه آمد برود پیشانی اش می خارید این می خواهد بخاراند همینطور مالاند به در خانه ما هم صدای زنگ را تصادفاً شنیدیم.
خدا یكتاست، او خدایی است كه در فهمش. . . سوره توحید چهار تا نخ را پاره می كند سه تا اسم دارد هم می گویند سوره صمد، سوره توحید، سوره اخلاص، البته اسم سوره ها را كه چندتاست اگر بلد نباشیم طوری نیست با كمال تاسف بعضی از مسابقات را می گذارند توی بعضی از جاها می گویند آقا مثلاً اسم دوم سوره كافرون چیه؟ اسم سوم سوره انفال چیه؟ ما نه لازم است اسم سوره را بدانیم، آقا فلان سوره چند تا آیه دارد بسم الله الرّحمن الرّحیم اول بگذار خودم بگویم بنده نه می دانم كدام سوره چند تا آیه دارد خیلی از چیزها را نمی دانم اصلاً ما مأمور نیستیم كه بدانیم در حفظ قرآن اگر كسی تیز هوش است قرآن حفظ كند حالا ما در محضر عزیزانی هستیم كه پنجاه شصت نفر همه، یا همه قرآن را حفظ هستند یا بخش عظیمی از آنرا حفظ هستند.
7- تلاوت قرآن در حد توان
ما در قرآن راجع به قرآن پنج تا تعبیر داریم:
1- اول داریم «فَاقْرَءُوا مَا تَیَسَّرَ» (مزمل/20)قرائت كنید هر چه برایتان آسان است، اگر دیدید خواند قرآن برایتان سخت است نخوانید، هر چه از قرآن خواندن برایتان آسان است بخوانید حالش را داری پنج آیه بخوان حالش را داری یك صفحه بخوان دعا هم همینطور است خواندن با «یسر» یعنی با روانی، هر چه برایت روان است بخوان بعد از قرائت
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 7
تدبر، كه اگر كسی تدبر و فهم نكند. . . ما اگر قرآن می خوانیم باید ببینیم قرآن چه می گوید بعد از بیست و شش سال باید تفسیر توی ایران راه بیفتد بیست سال است قاری های بین الملل آمده اند انواع قرائت ها را نشان داده اند خوب كه چی؟ «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ» (تكویر/1)با قرائات مختلف مثلاً یعنی چه؟ قرآن به آدمهای مست می گوید نماز نخوانید «لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاه یَ وَأَنْتُمْ سُكَارَی حَتَّی تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ» (نساء/43)نزدیك نماز نشوید در حالی كه شما مست هستید چرا؟ برای اینكه بدانید چه می گویید، قرآن عنایت دارد كه بفهمیم چه می گوید، خیلی بد است مثلاً ما عمری داریم نماز می خوانیم حالا می پرسیم «اللَّهُ الصَّمَد» یعنی چه؟ ما باید از روز اول بجای یكسری علومی كه بدانیم چه فایده ای دارد. . . دانستن آن فایده ای ندارد ندانستن آن هم خطری بوجود نمی آورد اما چیزهایی كه توی بورس است.
8- تدبّر در قرآن، مهم تر از حفظ قرآن است
تدبر، بدانیم كه چه می گوید، قرائت، تدبر، بعد عمل، بعد از عمل تبلیغ به دیگران، هر كس تیز هوش است اذیت نمی شود حفظ قرآن یك كمالی است قرآن حفظ كردن یك ارزش است واقعاً ارزش بالایی هم هست اما اگر كسی استعدادش عادی است بچه به مغزش فشار می آید مثلاً پدر دختر شش ساله اش را آورده می گوید حاج آقا نصیحتش كن می گویم بچه شش ساله را. . . روایت می گوید: «دَعِ ابْنَكَ یَلْعَبُ سَبْعَ سِنِینَ» (كافی/ج /6ص 46)بچه ات را تا هفت سالگی رها كن به او فشار نیاور اینكه در روایت دین ما است روایات این است كه می گوید بچه تا هفت سالگی آزاد بگذار شما شش سالگی می خواهی بیست جزء قرآن حفظ كند بله ممكن است یك بچه نابغه باشد این كار را بكند وظیفه نبوغ حساب دیگری است مثل بوعلی سینا است اما به افراد عادی فشار بیاید مثل فنر می ماند اگر به فنر فشار آوردی دستت را كه برداشتی بالا می پرد. سیر باید طبیعی باشد. حفظ هم یك ارزش است برای افرادی كه استعدادشان از متوسط به بالاست. آیه ای نداریم كه قرآن حفظ كنید روایت هم نداریم كه قرآن حفظ كنید اینكه می گوید هر چه بخوانید درجه می گیرید معنایش این نیست كه من همه قرآن را حفظ كنم ممكن است یك بیسواد بگوید «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» (اخلاص/1)هی بخواند و درجه بگیرد نگفته همه قرآن را، من نمی خواهم حافظین قرآن را دلسرد كنم می خواهم بگویم اینهایی كه قرآن حفظ كرده اند خدا به آنها لطف كرده است منتی است كه آنچه خدا بر پیغمبر نازل كرده است توی سینه شماست خوشحا بحالتان اما بشرطی كه فشار نیاید اگر چیزی تحمیل شد چه جنگ تحمیلی چه عبادت تحمیلی چه روضه تحمیلی.
بنده رفتم جایی سخنرانی كنم گفتم چقدر وقت است كه نشسته اید؟ گفتند آقا دو ساعت است از صبح تا حالا چند نفر سخنرانی كرده اند گفتم حتماً زانوی شما درد می كند بلند شوید و بایستید. شبهای إحیا هم كه ما چند سال است توی دانشگاه تهران إحیا می گیریم چون چند ساعت می نشینند وقتی می روم بالای منبر می گویم همه تان بلند شوید و بایستید همه بلند می شود یك مدتی پایشان حال می آید بعد می گویم حالا می خواهید بنشینید بنشینید می خواهید جیم شوید
برنامه درسهایی از قرآن سال 48 . ج1، ص: 8
جیم شوید بچه خنده اش گرفته بگذار بخندد وقتی می گویی نخند این هم همینطور. . . وقتی می خواهد بخندد بگذار بخندد با فطرت و طبیعت ور نرویم معده هر چه می كشد هوش هر چه می كشد تحمیل نكنیم گاهی وقتها انسان. . .
سه نفر گفتند سرمان را زیر آب كنیم هر كس زودتر سرش را از آب بیرون آورد باید سور بدهد خوب اینها از ترس سور سه تایی توی آب خفه شدند یعنی برای اینكه سور ندهند این تحمیل ها درست نیست. حالا با هم یكبار دیگر بخوانیم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ» .
خدایا تمام بركات ماه رمضان را نصیب همه ما بفرما. هر چه به خوبها توی این ماه می دهی به ما هم مرحمت بفرما. همه دعاها مستجاب، همه مشكلات برطرف، همه مریض ها سالم، همه بی خانه ها خانه دار، همه بی همسرها همسر دار، همه بی بچه ها بچه دار، همه بیسوادها با سواد، همه كدورتها با صفا قرار بده.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است