شیوه های دعوت به راه حق (3)

بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
دو جلسه راجع به این آیه صحبت كردم ولی راجع به این آیه حرفهای زیادی هست باز هم نكاتی را عرض كنم توی این بیست و هفت هشت دقیقه، خدا را شكر كه ما را سر سفره قرآن نشاند. «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَه یِ وَالْمَوْعِظَه یِ الْحَسَنَه یِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» (نحل/125)دعوت كن به راه خدا، كسی كه به راه خدا آمد دیگران را هم به راه خدا دعوت می كند حداقل به ما گفته اند كه اذان و اقامه بگو كه مستحب است و در اذان شما می گویی: «حَیَّ عَلَی الصَّلَاه ی» بشتاب در راه نماز بشتاب دعوت است اگر كسی مردم را به راه حق دعوت كند بهترین مردم كره زمین است اِه! بله.
1- ارزش دعوت مردم به راه خدا
اگر یك پدری، استاد دانشگاهی، طلبه ای، هر كس یك كسی را دعوت به خیر كند بهترین فرد كره زمین اینست بدلیل این آیه قرآن می فرماید: «وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَی اللَّهِ» (فصلت/33)اگر دعوت كردی به راه خدا كی از تو بهتر است؟ اگر كسی با قلمش مردم را به راه خدا دعوت كرد با هنر و فیلمش مردم را به راه خدا دعوت كرد با رفتارش كه از همه مهمتر است با سخنرانی اش، با چیزی كه می نویسد با هر كاری یعنی اگر كسی به هر طریقی مردم را به راه خدا دعوت كند این بهترین مردم كره زمین است بدلیل این آیه، پس اینجا می گوید دعوت كن این آیه می گوید بهترین مردم روی كره زمین تو هستی نگو بابا به ما چه كسی كه به ما پول نداده ما ماموریتی نداریم اول كه به شما ماموریت داده اند ماموریت تو اینست «ادْعُ» خدا به تو ماموریت داده، بعد پول چیه؟ خدا به تو مدال داده، ماموریت نداری؟ «ادْعُ» این ماموریت است، مفت؟ نه خیر مفت نیست دریافت بالاترین مقام ها از خدا پس كسی نگوید ما ماموریت نداریم پول هم توی آن نیست.
گفتیم مردم سه دسته هستند خواص را با حكمت، عموم را با موعظه، مخالف را با جدال، یعنی هر پیچی با یك آچاری باز می شود، (یك صلوات بفرستید) . مسأله ای كه باید مواظب باشیم اینست كه موعظه حسن چیه؟
2- تناسب موعظه با زمان و مكان و مخاطب
حدیث داریم «خَیْرُ الْكَلَام مَا لَا یَمَلُّ وَ لَا یَقَلُّ» (غررالحكم/حكمت 4053)بهترین كلام اینست كه. . . قدیمی ها می گفتند مفت و مفید و مختصر، تریاكی ها یك اصطلاحی دارند، البته من «الْحَمْدُ لِلَّه» سیگاری هم نیستم ولی اصطلاح تریاكی ها را شنیده ام كه می گویند كم و تیز و چسپان، كلام اینست كه ملال آور نباشد چون حرف چند دقیقه اول آدم دل می دهد چند دقیقه دوم آدم دل نمی دهد خسته می شود گوش می دهد چند دقیقه سوم نه گوش می دهد نه دل فقط نگاه می كند قیافه اش هم اینطوری است نگاه كنید به قیافه من. . . آدمی كه دل می دهد همچین است. . . می خواهد
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 2
حرف را توی آسمان بقاپد خسته كه می شود دل نمی دهد گوش می دهد آدمی كه گوش می دهد قیافه اش همچین می شود. . . دقیقه های بعد كه دیگر نه دل می دهد نه گوش می دهد فقط نگاه می كند همچین می شود. . . (رمز اینكه ما در سال دهها و صدها میلیارد پولمان توی آموزش و پرورش آتش می گیرد اینست كه گاه وقتها صبح كه بچه صبحانه خورده خواب كرده تازه نفس است از ساعت هشت تا یازده نقاشی و ورزش و خطاطی از این كارهایی كه نیاز به مخ ندارد ساعت یازده كه گرسنه شده و خسته شده آنوقت برایش ریاضی می گذاریم قطعاً این بچه در ریاضی تجدید می شود سالی دهها میلیارد تومان پول جمهوری اسلامی آتش می گیرد بخاطر اینكه برنامه ریزها باید دقت كنند كه چه ساعتی چه برنامه ای، این خیلی مهم است تلویزیون هم همینطور است یكبار یك برنامه ی مفیدی را تلویزیون پخش آنرا انداخت وقت بدی من به تلویزیون گفتم زمان رضا شاه شما می دانید كه ایران چقدر جمعیت داشته؟ گفت نه، گفتم حالا تخمین بزن ده میلیون از هر ده نفر فرض كنید كه یك نفر برای مسجد، پس زمان رضا شاه اگر ایران ده میلیون جمعیت داشته یك میلیون آن مسجدی بوده اند رضا شاه همه ی مسجدها را بست همه ی مسجدها را كه بست یك میلیون نرفتند مسجد شما كه برنامه را از این ساعت می گذاری یك وقت بدی یك میلیون بیننده كم می شود یعنی می شوی رضا شاه خودت هم فكر می كنی كه حزب اللهی هستی یعنی گاهی انسان با یك امضاء از ابوذر می شود رضا شاه) خیلی باید حواسمان را جمع كنیم چه زمانی چه بحثی، شكم كه گرسنه است امام می گوید یك ساعت دعا بخوان شكم تو كه سیر شد می گوید دعای افتتاح بخوان دعای افتتاح هم یك ربع طول می كشد چون دو تا چیز را آدم كه خورد می افتد یكی گلوله یكی افطاری بعد از افطاری هم آدم بی حال است بعد می گوید چند ساعت بخواب، سحر كه بیدار شدی دعای ابوحمزه بخوان ما سیصدوپنجاه رقم نماز مستحبی داریم هر نمازی یك فرمولی دارد نماز حضرت زهرا غیر از نماز امام زمان است نماز امام زمان غیر از نماز موسی بن جعفر است نماز موسی بن جعفر غیر از نماز جعفر طیار است آن غیر از نماز شب است نماز شب هم غیر از نماز حاجت است اینكه انسان بداند چه زمانی چی بگوید، با چه تن صدایی حرف بزند.
3- موعظه تدریجی، ولی تكراری
2- تدریجی حرف بزن، گاهی وقتها یك كسی را به رگبار می بندیم تو كه همچین كردی همچین كردی بابا این پوكید، قرآن می فرماید ما قرآن را آیه آیه نازل كردیم درست است كه همه قرآن شب قدر بر پیغمبر نازل شد اما تكه تكه مثل كارتون قندی كه می آورند می گذارند توی خانه بعد آن صاحبخانه قندان قندان می آورد توی اتاق یكمرتبه همه قرآن تمامش بر قلب پیغمبر نازل شد بعد قندان قندان در مدت بیست و سه سال «لِتَقْرَأَهُ عَلَی النَّاسِ عَلَی مُكْثٍ» (اسراء/106)یعنی اگر می خواهید موعظه كنید آرام آرام امروز بس است فعلا نماز را درست كنید بعد از یك مدتی بروید سراغ قمارش بعد از یك مدت بروید سراغ ربا خوردنش یك ذره یك ذره یك كسی كه ده تا مرض دارد وقتی او را می آورند كه. . . اولویت را در نظر بگیرید.
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 3
تكرار هم باید باشد ممكن است یك دفعه انسان با یك چیزی بالغ نمی شود. . . من یك بحث تكرار دارم توی تلویزیون به نظرم گفته ام از من می پرسند چرا بعضی آیات قرآن تكرار است اصلا حیات ما با تكرار است اگر نفس ما تكرار نباشد ما می میریم اگر خورشید تكرار نشود خرما نمی رسد جریان خون در قلب تكرار است با یكبار مرگ بر شاه كه شاه نمی رود با یكبار مرگ بر آمریكا كه آمریكا تحقیر نمی شود. همه دنیا سالگرد انقلابشان را جشن می گیرند اصلا تكرار لازم و واجب است گاهی آدم باید حرفی را تكرار كند هم باید تكرار بشود باید تكرار حساب شده باشد.
4- ظرفیت علم، مقدم بر خود علم است
مسأله دیگر اینكه روایت داریم به آدمهای نااهل حكمت نیاموزید آدمهای نااهل وقتی حكمت یاد گرفتند مثل دزدی است كه به او چراغ بدهی افراد ظرفیت ندارند خدا در قرآن به پیغمبرش می گوید «زِدْنِی عِلْمًا» (طه/114)كه اكثر مردم اشتباه معنا می كنند اكثر مردم ایران معنا می كنند: خدایا علم مرا زیاد كن معنایش این نیست اگر می خواست بگوید علم من را زیاد كن می گفت: «رب زد علمی» گفته: «زِدْنِی» خودم را زیاد كن نمی گوید نفت من را زیاد كن می گوید قیف را بزرگ كن چون اگر علم به دست آدمی باشد كه ظرفیت ندارد دو تا كلمه یاد گرفته بدمستی می كند ولذا هر چه را خواستیم اول باید ظرف آنرا بخواهیم، خدایا ظرفیت مال به من بده اگر كسی ظرفیت پست نداشته باشد بد مستی می كند آدم بی ظرفیت پول پیدا كرده بد مستی می كند آدم بی ظرفیت. . . ظرفیت مهم است.
«لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّكُمْ» (ابراهیم/7)شاعر اینرا بد فهمیده كه می گوید شكر نعمت نعمتت افزون كند این آیه اینرا نمی گوید نگفته: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّ نعمتكم» می گوید: «لَأَزِیدَنَّكُمْ» خودت بزرگ می شوی نه یعنی اینكه اگر هزار تومان داری بگویی «الْحَمْدُ لِلَّه» می شود دو هزار تومان ممكن است هزار تومانت همان هزار تومان باشد هزار تومانی كه یاد خدا بودی خودت را وصل به خدا كرده نه یعنی پولت زیاد شده اینها فرمول دارد. هر چه از خدا بخوهیم ظرفیت. . . بعضی ها حالا یكبار با شوهرش رفته خارج دو روز توی یك كشوری بوده حالا به هر دلیلی سفیر بوده خانم سفیر بوده دانشجو بوده به هر دلیلی، هر جا این خانم می نشیند می گوید زمانی كه ما اتریش بودیم قندهایشان را اینطور می شكستند چای های فرانسه سرش خالی است اُه اُه اُه! بعضی ماشین ها كه قراضه است پشتش می نویسد بر چشم بد لعنت می گویند هر میمونی زشت تر است بازی اش بیشتر است این ماشین قراضه ها می نویسند بر چشم بد لعنت آدم خنده اش می گیرد اینها ظرفیت ندارد ماشین پیدا كرده ظرفیت ندارد. . . اینهایی كه سر موتورشان را بلند می كنند این پیداست كه تازه سوار موتور شده تازه توی بانك حساب باز كرده سبزی هم می خرد چك می كشد تازه ساعت مچی زده هر دقیقه ای همچین می كند تا النگو خرید آستینش را كوتاه می كند تا النگویش را ببینند وقتی هم كه توی جلسه می نشیند همچین می نشیند اینها ظرفیت ندارند یعنی ظرفیت النگو ندارد ظرفیت موتور ندارد ظرفیت پول و حساب ندارد تمام این اطوارهایی كه افراد در می آوردند به هر قیافه ای این پیداست كه یك مشكلی دارد این قیف تنگ است نفت روی آن ریخته اند این سر می رود.
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 4
یك كسی یازده تا كتاب داشت گذاشته بود تاقچه اسم یازده تا را نوشته بود زده بود اینطرف اتاق مثلا یك كتاب می خواست بلند می شود می رفت اینطرف اتاق می گفت كتاب شماره هفتم آنوقت می آمد اینطرف برمی داشت این مشكل دارد. ظرفیت خیلی مهم است كه خدا «إِنْ شاءَ اللَّه» به انسان ظرفیت بدهد «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَه یِ» (نحل/125)آنوقت حدیث داریم كه امام می فرماید: «لَا تَمْنَحُوا الْجُهَّالَ الْحِكْمَه ی» (بحارالانوار/ج /1ص 140)به افراد جاهل حكمت نیاموزید ظرفیت ندارند.
5- توجه به آمادگی مخاطب در موعظه
«إِنَّ لِلْقُلُوبِ شَهْوَه یً وَ إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً فَأْتُوهَا مِنْ قِبَلِ شَهْوَتِهَا وَ إِقْبَالِهَا» (بحارالانوار/ج /67ص 61)دل گاهی رو می آورد گاهی پشت می كند می گوید وقتی دل رو می آورد شما از آنطرف وارد شوید مثلاً بچه چی دوست دارد؟ قصه، بزرگها هم قصه را دوست دارند همین قرآن عزیز كه كتاب حكیم است در عین حال دویست و شصت و هشت تا قصه توی آن هست چون انسان قصه را دوست دارد انسان به سمت قصه رو می آورد می گوید نگاه كن ببین كی آماده هستی آن زمانی كه دل آماده باشد. . . گاهی وقتها باید با عمل. . . یك آقایی را بردند برای نماز میت گفت مرده زن است یا مرد؟ گفتند مرد است گفت اگر مرد است صورتش را باز كنید گفتند باشد كفن را باز كردند صورت مرده پیدا شد گفت آقا تشریف بیاورید ببینید چشم ها بسته شده تا چشم تان باز است خیانت نكنید حدیث داریم اگر به ناموس مردم خیانت كردی مردم به ناموس تو خیانت می كنند ببینید زبان دیگر كار نمی كند تا زبانتان باز است حرف بد نزنید تمام اینها كه تشیع جنازه آمده بودند و به این علاقه داشتند و از بستگانش بودند پدرشان بوده برادرشان بوده عموشان بوده و این خیلی هیجانی هستند اشك می ریزند و گوش می دهند گاهی وقتها پنج دقیقه سخنرانی اثرش از یك دهه سخنرانی بیشتر است باید ببینیم زمینه چیه؟ از طرفی هم می بینی كسی داماد شد می رود پیش عروس می گوید توحید یعنی چه؟ نبوت یعنی چه؟ امامت یعنی چه؟ عروس بلند شد و رفت گفت نفهمیدم شب اول عروسی مان است یا شب اول قبرمان، یعنی گاهی دل آمادگی دارد گاهی دل آمادگی ندارد حدیث داریم. . . این هنر می خواهد.
دعوت كن به راه خدا به حكمت خیلی حدیث ها حكیمانه است اما نباید به این گفت مثل شكر اگر شكر را بریزیم توی حلق طرف خفه می شود این باید قبلش آب و آبلیمو و یخ باشد وگرنه همینطور بگویی آقا بنشین حدیث بخوانم بابا الآن این آمادگی ندارد حدیث داریم ببین دل گرایش دارد یا دل گرایش ندارد.
«إِنَّ لِلْقُلُوبِ شَهْوَه یً» دل هم یك شهوتی دارد «إِقْبَالًا» گاهی رو می كند حرف را روی هوا می گیرد «وَ إِدْبَاراً» گاهی حرف را پس می زند وقتی حرف را می گیرد آنوقت نصیحت كن وقتی معلم نمره بیست داد به شاگردش زیر نمره بیست نصیحت كند به شاگردش نصیحت می گیرد آنوقتی كه عیدی می دهی به بچه هر چه بگویی می گوید چشم آنوقتی كه آدم برای دخترش گوشواره می خرد. . . این ظرفیت می خواهد و سلیقه می خواهد.
6- بیان تاریخ گذشتگان در موعظه
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 5
گاهی موعظه از راه تاریخ است «وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ مَرْیَمَ» (مریم/16)پیغمبر قصه ی مریم را بگو «وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ إِبْرَاهِیمَ» (مریم/41) «وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ مُوسَی» (مریم/51)یعنی یكی از راههای حكمت و موعظه آشنایی با تاریخ دیگران است در بهشت می گویند «وَهُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنْ الْقَوْلِ» (حج/24)طیب یعنی دلپسند، به حرفهای دلپسند هدایت می شوند حرفی كه می زنیم دلپسند باشد بنده اگر توی شهر شما مثل بزنم از خیابان شهر شما مثل بزنم برایتان جاذبه دارد اما اگر از یك شهر دیگر بگویم نمی دانید كجا می گویم. من به دوستانم می گویم وقتی می خواهید تفسیر قرآن بگویید از آیاتی بگوییم كه تفسیر. . . وقتی می خواهید چیزی را معنا كنید همین چیزی كه توی ذهن مردم هست «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ» (احزاب/56)را تفسیر كنید كه همه شنیده اند «انجز انجز انجز وعده نصر نصر نصر عبد» بیست و پنج سال است خوانده ایم انجز وحد یعنی چه؟ یعنی از راهی كه. . . یكوقت ساختمان پیش ساخته است شما تا رسیدی گچ می كنی یكوقت یكی از آجرهایش پیداست هیچی نمی شود كرد یعنی ببینید وقتی موعظه می كنید طرف با كی رفیق است گاهی زنها می آیند می گویند آقا شوهرمان نماز نمی خواند چه كنم؟ پسرم نماز نمی خواند چه كنم؟ مرد می آید می گوید زنم نماز نمی خواند چه كنم؟ من نسخه ای كه می دهم اینست كه می گویم ببین پسرت به كی علاقه دارد؟ ممكن است علاقه به فلان فوتبالیست دارد علاقه به فلان مدیر كل دارد علاقه به فلان استاد دارد ببین مرید هر كس هست به او بگو كه او به پسرت بگوید چون ممكن است حرف دیگری را چون نمی پسندد. . . چون گاهی وقتها یك حرف از یك حلقوم اثر دارد همین حرف از حلقوم دیگر اثر ندارد ببینید كی می تواند اینرا تحت تاثیر قرار بدهد.
7- جلوگیری از سوء استفاده مخالفان از سخن و عمل ما
گاهی وقتها چیزی را كه باید گفت نگو یك چیزی را باید به او گفت یكی از راههای حكیمانه اینست اگر می گوییم این كار را نكن یك كار دیگر بگوییم انجام بده. پیغمبر سخنرانی می كرد از پای منبر كسی گفت یا رسول الله «رَاعِنَا» یعنی مراعات ما را بكن یعنی یك خورده شمرده تر بگو روی منبر كه نشسته ای اینطرف و آنطرف را هم نگاه كن یعنی این بغلها را هم ببین چون آدم وقتی سخنرانی می كند معمولاً اینهایی كه جلو نشسته اند را می بیند این بغلها فراموش می شوند «رَاعِنَا» مثل كوكو است هم می شود آنرا از سبزی درست كرد هم از سیب زمینی «رَاعِنَا» را هم می شود از «رَعَیَ» گرفت یعنی مراعات ما را بكن مواظب ما باش هم از «رَعَنَ» یعنی خر كردن احمق كردن، مسلمانها كه گفتند: «رَاعِنَا» مرادشان از «رعی» بود، یهودیها گفتند پیغمبر مسلمانها سخنرانی می كرد از پای منبر گفتند «راعنا» یعنی خرمان كن فوری آیه نازل شد «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا» این كلمه را نگو پس چی بگوییم «وَقُولُوا انظُرْنَا» (بقره/104) «انظرنا» یعنی به ما نظر كن، چون این كلمه را دشمن سوء استفاده می كند.
من این آیه را برای قمه زنها گفتم یك منطقه ای قمه می زدند گفتند آقا مراجع گفته اند قمه اشكال ندارد گفتم الآن اشكال دارد گفتند چطور؟ گفتم آن زمانی كه قمه می زدی تلویزیونها و ماهوارهها توی دنیا نشان نمی دادند شما روی عشق امام
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 6
حسین یك كاری می كردی كسی نمی فهمید الآن تلویزیون اروپا قمه زدن بعضی از ایرانی ها را نشان داده بعضی از كشورها حالا اسمشان توی ذهنم هست كدام كشور است دوازده بار قمه زدن نشان داده و بعد هم یك دكتر روانشناس نشسته گفته ایرانیها، اصولگراها، انقلابیها، حزب اللهی ها، یك مرضی دارند روانی، خود آزاری خودزنی، این فیلم را نشان می دهد هی «رَاعِنَا» را تفسیر بد می كند همینطور كه یك كلمه بد گفتند آیه نازل شد «لَا تَقُولُوا رَاعِنَا» الآن هم چون قمه زدن شما را برمی دارند تحلیل كج روی آن می گذارند قمه نزنید سینه بزنید جور دیگری عزاداری بكنید. آن آیت الله آن فتوایی كه داده شرایطش فرق می كند شاید در یك مواقعی صلوات فرستادن هم ممكن است گناه باشد الآن بنده دارم سخنرانی می كنم شما می گویی «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ» و حال آنكه این صلوات تو حرام است چون می خواهی منبر من را خراب كنی گاهی «سُبْحَانَ اللَّه» گفتن حرام است شما می آیی پهلوی من غیبت كسی را می كنی بعد می گویم عجب «سُبْحَانَ اللَّه» ! «سُبْحَانَ اللَّه» یعنی باقی اش را هم بگو ببینم چیه؟ به «اللَّهُ أَكْبَر» و «سُبْحَانَ اللَّه» شما را كوك می كنم كه باقی اش را بگویی اینجا «سُبْحَانَ اللَّه» ویتامین غیبت دارد اسمش «سُبْحَانَ اللَّه» می گویی باقی اش را بگو نمی شود گفت آقا من «سُبْحَانَ اللَّه» می گویم غلط كردی «سُبْحَانَ اللَّه» می گویی! (روز قیامت خیلی خبر است اینقدر قاریها هستند و مداح ها و آخوندها، دامادها، تو عروس آوردی چرا مردم را از خواب بیدار كردی؟ می خواسته روضه بخوانی چرا بلندگو همسایه ها را اذیت كرد؟ چرا باید خانه های كنار مسجد ارزان باشد؟ می گوید آقا حوصله ام نمی رسد بلندگوی اینجا ما را اذیت می كند یك اذان كافی است صدای بلندگو مردم آزاری حرام است ولو قرآن بخوانیم ولو حدیث بخوانیم.
موعظه باید یك جوری باشد كه با حكمت باشد چه تعبیری به كار ببریم «هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ» خدا و فرشته ها صلوات می فرستند برای چی «لِیُخْرِجَكُمْ مِنْ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ» (احزاب/43)برای اینكه مردم را از ظلمات بسوی نور ببرند درود بر تو این كار را نكن از راه درود این كار را انجام نده. خیلی وظیفه سنگین است اصلاً نمی دانیم چه كردیم، ) خیلی توی عبادتهایمان خلاف بود، توی خوبی هایمان بدی بود ولذا واقعش این است كه همه مان سر كلاس بنشینیم و از یك طریق درس بگیریم كه چه جوری حرف بزنیم چه جوری برخورد كنیم همسرداری، بچه داری، با شریك، با شاگرد، با مردم با دوست با دشمن، اینها همه فرمول دارد، فرمولهای دقیقی دارد، با همین چشمهای خودم دیدم كسانی كه با برخورد مسلمان شدند آمارشان بیش از كسانی است كه با استدلال مسلمان شدند الآن مجله و تلویزیون و سخنرانی زیاد است اما آمار مسلمانها زیاد نمی شود آنكه مهم است برخوردها است هم من و هم همه مان از برخوردها و رفتارهایی كه آگاهانه خلاف كرده ایم باید عذرخواهی كنیم «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ» .
خدایا تو را به حق محمد و آل محمد خودت آن به آن ما را به راه مستقیم هدایت بفرما. كمتر از یك چشم به هم زدن ما را به خودمان واگذار نكن. كارهایی كه خیال می كردیم خوب است ولی در دادگاه عدل قیامت خوب نبوده خیال می كردیم علم است ولی علم نبوده غرور بوده گاهی آدم یك لامپ را روشن می كند فكر می كند حیاط روشن شد نه آقا
برنامه درسهایی از قرآن سال 38 . ج1، ص: 7
این لامپی كه تو روشن كردی به خاطر همین لامپ دیگر ستاره ها را ندیدی اگر لامپ را خاموش كنی كلی ستاره های آسمان را می بینی ولی بخاطر اینكه لامپ را روشن می كنی دیگر ستاره ها را نمی بینی گاهی انسان یك مدرك می گیرد دو تا كلمه یاد می گیرد دیگر بسیاری از حقایق را چشم هایش نمی بیند خیلی مهم است دو تا كلمه خوانده دیگر بسیاری از كلمات را حالی اش نیست بخاطر اینكه هی نگاه به خودش می كند. خدایا ما را از خود بینی، خود خواهی، خود محوری، نجات بده.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است