پاكی و پاكیزگی در اسلام

بسم الله الرّحمن الرّحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
1- پاكی و پاكیزگی در اسلام
بحث ما در این جلسه درباره نظافت و پاكی است و چقدر اسلام درباره این مسأله عنایت دارد. بعد به همین مناسبت برویم سراغ بعضی از دستورات اسلامی مثل وضو، غسل، تیمم و. . . پاكی ظاهری و باطنی.
موضوع بحث پاكی و پاكیزگی در اسلام:
كلمه پاكی در عربی می شود طهارت، . . . «أَزْواجٌ مُطَهَّرَه ی» (بقره/25)زن های دست نخورده. درباره آشامیدنی های بهشتی می فرماید: «شَراباً طَهُوراً» (انسان/21)قرآن می فرماید كه: «ماءً طَهُوراً» (فرقان/48)درباره برخورد دختر و پسر می فرماید: حجاب داشته باشید، با حجاب، «ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُم» (احزاب/53)اگر می خواهید روحتان پاك باشد چشم چرانی نكنید، برهنگی نباشد. راجع به حضرت مریم می فرماید: بانو و خانمی پاك، «وَ طَهَّرَك» (آل عمران/42). راجع به اهل بیت می فرماید: «وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهیراً» (احزاب/33)پس باران پاك، آسمان پاك، . . . خود خدا پاك است، در دعای جوشن كبیر داریم، «یا اطهر الطاهرین» پاك پاكان.
پاكی یك ارزش است. در فقه بیش از پنجاه تا كتاب است. اولین كتابی كه طلبه ها می خوانند «كتاب الطهاره ی» در توضیح المسائل مراجع تقلید اولین صفحاتش بحث پاكی و مطهرات است.
حدیث: نماز بی وضو نمی شود. نماز میت هم كه وضو ندارد نماز نیست اسمش را می گذارند نماز، چون نه ركوع دارد نه سجود دارد. «لَا صَلَاه یَ إِلَّا بِطَهُورٍ» (لایحضره الفقیه/ج /1ص 33)حتی وسط نماز یادت آمد وضو نداری. نمازت را بشكن.
كلید بهشت نماز است و كلید نماز وضو است. یعنی پاكی كلید كلیدهاست. عنایتی كه اسلام به پاكی دارد. از جاهایی كه باید دو مرتبه نماز را بخواند جایی است كه بفهمد نمازش را بدون وضو خوانده. «لَا تُعَادُ الصَّلَاه یُ إِلَّا مِنْ خَمْسَه ی» (من لایحضره الفقیه/ج /1ص 279)خارج بوده، قبله نداشته. ركوع و سجود نداشته، یعنی وضو مثل ركوع و سجود به آن عنایت شده اصلاً خدا پاك ها را دوست دارد: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرینَ» (بقره/222)آدم های پاك محبوب خدا هستند. این غیر از پاكی در مسأله زیبایی كه قرآن می فرماید: مسجد می روید بهترین لباس هایتان را بپوشید، خودتان را آرایش كنید. حالا این پاكی دو شاخه دارد. ظاهری و باطنی. پاكی دو رقم است. پاكی ظاهری و گاهی باطنی.
2- پاكی ظاهری
پاكی ظاهری، قرآن می فرماید: «وَ ثِیابَكَ فَطَهِّرْ» (مدثر/4)لباس هایت را تطهیر كن. به پیامبر می گوید. این هم جزء اولین دستورات است. «قُمْ فَأَنْذِرْ» (مدثر/2) «وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ» (مدثر/3)، اگر «وَ ثِیابَكَ فَطَهِّرْ» ، «قُمْ» همان روزهای اول، روزهای
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 2
اول كه خدا به پیامبر حرف زد، سخنان اولش این بود كه لباس هایت تمیز باشد. به ما گفته اند رنگ لباس روشن باشد. سفید باشد، كه تا چرك شد آدم بفهمد، برخلاف ما كه می رویم لباس بخریم می گوییم قهوه ای بخریم، سرمه ای، سیاه بخریم كه هر چه چرك شد پیدا نباشد. اسلام می گوید: سفید باشد كه تا چرك شد بفهمی، ما می گوییم لباس بخریم كه هرچه چرك شد نفهمیم. پاكی به قدری ارزش دارد كه حتی اگر پیغمبر خدا و بزرگ ترین انبیاء، پیامبر اولواالعزم، پیغمبر كه موسی نسل اوست، عیسی نسل اوست، پیامبر ما نسل اوست، حضرت ابراهیم خیلی پیامبر مهمی است، در عین حال می گوید: بلند شو مسجد را تطهیر كنی. افرادی می آیند مكه پاشو مسجدالحرام را پاك كن. یعنی پاكی به قدری ارزش دارد كه بزرگ ترین انبیاء مسئول نظافت می شود.
ما گاهی وقت ها می گوییم نظافت چی، بیچاه، كاری دستش نیست. ما فكر می كنیم مثلاً نظافت چی، همین، كارگرهای شهرداری حق حیات به گردن همه دارند، مسئول پاكی و نظافت شهرند، بیرون بردن زباله ها از شهر خیلی كار مهمی است، حق حیات دارند به گردن ما. با كمال تأسف بعضی افرادی كه نادان هستند، به این افراد با كرامت نگاه نمی كنند.
پاك بودن واجب است «إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا» (مائده/6)كسی جنب شد باید تطهیر كند. (برای عبادت واجب است) . اگر كسی وقتی می خواهد نماز بخواند عطر بزند، ثواب یك ركعت نمازش 70 برابر می شود. حواستان جمع باشد این حرف ها مال 1400 سال پیش است. یعنی زمانی بوده كه دنیای حجاز جز شتر و شراب و قتل و غارت و توحش چیزی توش نبود؟ حالا من این حرف هایی كه می زنم در دنیای ماهواره و اینترنت و. . . ، این حرف ها مزه نكند، ما الآن حمام برایمان یك چیز عادی است، یك چیزی برایتان بگویم شما تعجب می كنید، بنده تعجب نمی كنم. رفته بودم، غرب اروپا، آنجا در دائره المعارف های اروپایی كلمه حمام تا 200 سال پیش نبوده، یعنی 200 سال قبل چیزی به نام حمام در اروپا نبوده، تاریخ حمام اروپا 200 سال است، تارخ حمام در اسلام 1400 سال است.
امام صادق 1400 سال پیش می گوید، آب حمام را بخور، یعنی نه آب خزینه كثیف را، یعنی باید آب حمام آب آشامیدنی باشد. یعنی آبش باید آبی باشد كه قابل خوردن باشد، نه یعنی هر آشغالی را بخوریم، آب را گفته، یعنی به قدری آب تمیز باشد كه قابل خوردن باشد. آن وقت دستوراتی كه اسلام داده هر دستورش یك رساله دكتراست. به لطف خدا بعضی هایش را هم تحقیق می كنند، وقتی می گوید: سدر، این برگ سدر با پوست بدن چه می كند؟ این را دنیای پزشكی باید روشن كند، وقتی می گوید: گل ختمی، دنیای طب روشن كند. اثر گل ختمی روی پوست.
وقتی می گوید: حمام آب سرد، این را باید دنیای علم روشن كند، نقش آب سرد، روی پوست، روی اعصاب.
وقتی می گوید: توی حمام آب یخ نخور، آب سرد نخور.
وقتی می گوید: از حمام كه می آیی بیرون پایت را با آب سرد بشوی. وقتی از حمام بیرون می آیی حتماً سرت را بپوشان.
وقتی می گوید با شكم پر حمام نرو، و حوله ات را هیچ كسی از آن استفاده نكند، مسواك را، شانه را استفاده نكند. آب حمام یك بار مصرف باشد، یعنی اگر در وان آب ریختی و یك كسی استفاده كرد دومی در آن وان نرود. و اگر كسی از یك آبی استفاده كرده و دومی اگر استفاده كرد هر مرضی گرفت، داریم: «لا یلومن إلا نفسه» (كشف الغمه ی/ج /1ص 554)
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 3
بزند توی سر خودش. آب یكبار مصرف، منتها نه آب زیاد، آب اسراف نباید باشد، این دستورات اسلام، این مال پاكی ظاهری، در عین حال می گوید: پول حمامی را اگر نخواسته باشی بدهی، اگر حمامی راضی نباشد، یعنی غیر از این كه باید آب پاك باشد، باید دل مردم هم پاك باشد، نمی شود من تمیز شدم مردم هم فحش دادند، دادند، یعنی مردم باید شش گوشه دلشان راضی باشد.
این حرف ها مال 1400 سال پیش است. در دنیای آن زمان، این همه غسل مستحبی، دهها رقم غسل مستحبی. هیچ دینی به اندازه دین اسلام سفارش به غسل نكرده، غسل عید بعثت، جمعه، عید قربان، عید فطر، شب احیاء، یكی از عبادات به هر مناسبتی اسلام گفته برو بدنت را بشوی. این همه سفارش به شستشوی بدن، غسل جمعه كردن و حتی برای نظافت بدن اگر مدتی چند روزی گذشت پول نداشتی، قرض كن، با پول قرضی خودت را بشوی. اگر موی زائد در بدن است و اگر ناخن، اینكه می گوید زیر ناخن شیطان جمع می شود. شاید مراد از شیطان میكروب است. با دندان نگیر.
3- بهداشت لباس و دهان و دندان
اسلام روی پاكی خیلی عنایت دارد. آنوقت پاكی عضو، عضو:
1- دندان ها: مسواك. اگر كسی مسواك بزند نماز كه بخواند هر ركعتش 70 برابر می شود.
2- پاكی دهان: می گوید اگر سیر یا پیازی خوردی، در نماز جماعت شركت نكن. ممكن است بوی پیاز بغلی را اذیت كند. «طَهِّرُوا أَفْوَاهَكُم» (مستدرك الوسائل/ج /1ص 367)داریم.
3- «طَهِّرُوا أَوْلَادَكُم» (كافی/ج /6ص 35)داریم. بچه ها را روز هفتمی كه متولد می شوند، حمام ببرید و بشوید. برای لباس حدیث داریم. من یكوقتی به فكر فرو رفتم كه یك «شهرداری در اسلام» بنویسم.
مسأله دود: روایاتی كه برای دود است.
مسأله زباله، كشتارگاه، خیابان، درختكاری، باغ، مراكز عمومی، مزاحمت مركب، به قول امروزی ها ماشین. یعنی تمام چیزهایی كه الآن شرح وظایف شهرداری است همه اش را اینها هست و من به وزیر كشور سابق هم، گفتم، تمام وظایفی كه برای شهرداری هست، برای تك تك آنها حدیث داریم، منتها نسل نو ما خبر ندارد. بچه ها فكر می كنند دین فقط نماز و روزه است، تازه در نماز همه اش از پاكی شروع می شود. یعنی برای نمازت وضو نداشته باشی نمازت باطل است، یعنی شما وضو داشته باشی تا «السلام علیكم» این را بدون وضو بگویی نماز باطل است. این دقتی كه اسلام كرده روی نظافت و بهداشت.
4- لباس سفید و جنس آن پنبه كتان بهتر از پشم است روی تنگی لباس، گشادی و تجمل و دوخت لباس و لباس جوری باشد كه وقتی نگاه می كند چشمش باز شود بعضی ها می روند لباس می خرند چشم را می خاراند، رنگ لباس جوری باشد كه وقتی آدم نگاه می كند آرام بخش باشد. ، قیافه را نگاه می كند آرام بخش باشد، قیافه را خدا آرام بخش
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 4
درست كرده برمی دارد یك جوری خودش را درست می كند، فكر می كند، هیجان آور است. این چیزی ندارد مجبور است با كفش و كلاهش یك كاری كند كه مردم نگاه كنند.
امام كاظم (ع) فرمود: به كسانی كه غیر طبیعی قیافه می گیرند، مثلاً بنده آخوند هستم عمامه ام غیر طبیعی باشد، آن آقا، یك انگشتر درست می كند، عقیقش قد سنگ پا، آخر این چیست؟ تسبیحش دانه هایش اندازه یك تخم مرغ، اینها كه تسبیحشان انگشترشان، زلفشان، فكلشان، رنگ لباسشان، امام كاظم فرمود: كسانی كه در قیافه یك لباسی می پوشند كه مردم نگاهشان كنند، در خودش احساس كمبود می كند، آن كمبود خودش را می خواهد با نگاه مردم، جبران كند.
از آن طرف هم كمالی ندارد، هم می خواهد به او توجه كنند و كمال ندارد، این مجبور است با انگشتر. . . ، همه چیز باید طبیعی باشد، نشستن ها، عطسه كردن ها، در مجلس ها یك جوری عطسه می كند كه همه نگاهش كنند.
در رانندگی، قرآن می گوید: رانندگی می كنی آرام رانندگی كن. یكی از بندگان خدا: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذینَ یَمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْناً» (فرقان/63)بنده خوب خدا كسی است كه وقتی راه می رود آرام راه می رود. نه آنقدر یواش راه برود كه بگویند: پایش درد می كند، یا آنقدر تند راه برود كه بگویند ادرارش گرفته. بنده خوب خدا كسی است كه آرامش راه برود.
موتور سواری اش، رانندگی اش آرام باشد. چرا ویراژ می روی، می روی چرا سر موتورت را بلند می كنی؟ چرا هی تلو تلو می خوری؟ مگر گیجی؟ رنگ اطاق باید آرام بخش باشد. قرمز رنگ خوبی برای چشم نیست. رنگ باید آرام بخش باشد. در قرآن یك آیه برای روان شناسی رنگ داریم. می گوید: «لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرینَ» (بقره/69)رنگش جوری است كه وقتی آدم نگاهش می كند آرامش دارد. رنگ اطاق و مغازه و لباس و كتاب، دكورسازی و پرده آویزان كردن، داریم: «وَ لْتَكُنْ صَلَاتُكِ فِی أَطْهَرِ أَثْوَابِكِ» (بحارالانوار/ج /94ص 45)اگر پنج لباس داری بهترینش كدام است؟ هر كدام پاك تر است نمازت را با آن انجام بده.
4- بهداشت از تولد تا مرگ
حتی مرده ای را كه می خواهید دفن كند چون می خواهد ملاقات با خدا بكند، به سراغ دادگاه عدل الهی برود می گویند كفنی تمیز، پاك. . . «أَنْ یُكَفَّنَ الْمَیِّتُ لِیَلْقَی رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ طَاهِرَ الْجَسَدِ» (بحارالانوار/ج /78ص 324)
خیلی قشنگ است. ما چه دینی داریم، مرده است می خواهی خاكش كنی، ولی می گوید باید پاك باشد. بچه متولد می شود در گوش راستش اذان بگو، حی علی الصلاه ی. تو قبرش هم می گذارند «حی علی الصلاه ی» نماز مرده، یعنی نماز یك سرش زایشگاه است و یك سرش قبرستان، پاكی یك سرش زایشگاه است و یك سرش قبرستان، این عنایت، یعنی ما باید به این دید به اسلام نگاه كنیم كه اسلام تا چه اندازه به پاكی عنایت دارد.
5- بهداشت مسجد
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 5
وقتی می خواهید بروید مسجد ته كفشتان را ببینید. «تَعَاهَدُوا نِعَالَكُمْ عِنْدَ أَبْوَابِ مَسَاجِدِكُم» (تهذیب الاحكام/ج /3ص 255)، یعنی هر كسی می خواهد برود مسجد نگاه به كفشش كند كه یكبار چیزی به ته كفشش نچسبیده باشد كه مركز عمومی مسلمان ها آلوده شود.
نجس كردن مسجد حرام و پاك كردنش واجب است. دستشویی توی مسجد نباشد، بعضی ها مستراح را توی مسجد می سازند. دستشویی باید بیرون باشد. بیرون از مسجد، «ضَعُوا الْمَطَاهِرَ عَلَی أَبْوَابِ الْمَسَاجِدِ» (مستدرك الوسائل/ ج /3ص 380)حدیث های زیادی دیده ام كه می گوید در خانه وضو بگیر. نگو حالا می رویم مسجد وضو می گیریم چون دستشویی عمومی بهداشتش كمتر از دستشویی خصوصی است. در خانه وضو بگیر مسائل بهداشتی اش بیشتر است.
این حرف مال اسلام هم نیست مال تورات است. «مَكْتُوبٌ فِی التَّوْرَاه یِفَطُوبَی لِعَبْدٍ تَطَهَّرَ فِی بَیْتِهِ» (وسائل الشیعه ی/ج /1ص 381)، در تورات نوشته شده خوشا به حال كسی كه دستشویی اش در خانه باشد. طهارت و وضویش در خانه باشد بعد بیاید مسجد، كه از سرویس عمومی كه برای اضطرار است استفاده نشود.
6- پاكی معنوی
پاكی معنوی: توی قرآن آیات فكبر، فسبح زیاد است. كبر یعنی «الله اكبر» سبح می گویی «سبحان الله» ، در اذكار «سبحان الله» از همه پررنگ تر است. در ركوع، «سبحان ربی العظیم» در سجده «سبحان ربی الاعلی و بحمده» در ركعت سوم «سبحان الله» ، این كلمه «یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ» (جمعه/1)سبحان الله، یعنی خدایا تو پاكی، هیچ عیبی به تو نمی چسبد.
آن وقت ما در اطلاعیه ها می نویسیم مرگ نابهنگام فلانی، به تو چه كه نابهنگام است به من چه؟ مگر می دانیم كی وقتش هست. وقتش نبود، ما چه می دانیم وقتش بود یا نبود، البته دل آدم می سوزد یك جوانی از دنیا برود. گریه می كند. خیلی سخت است. خدا به داغدارها صبر بدهد، اما به هر حال ما نمی توانیم بگوییم وقتش بود یا نبود. یا در روزنامه می نویسند باران نابهنگام، آقای نویسنده چرا می نویسی؟ مثلاً شما چه كاره ای كه بگویی؟
حدیث داریم: كه خدا می فرماید: به من خدایی یاد نده. تو بندگی ات یادت می رود. هی به خدا می گویی همچین كن، الآن صلاح نیست كه همچین كنی، یعنی ما خدایی یاد خدا می دهیم. بندگی خودمان را فراموش می كنیم كار یاد خدا می دهیم. خدا حكیم است. اینكه می گوییم سبحان الله یعنی خدا منزه است. به كسی نگویی زور بود. بعضی وقت ها می آمدند پهلوی پیامبر می گفتند یا رسول الله، «مَتی هذَا الْوَعْدُ» (انبیاء/38)كی قیامت می شود؟ «وَ یَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذاب» (حج/47)مگر نمی گویی جهنم است، بگو زودتر بیاید ما دوست داریم همه را جابجا كنیم.
حدیث داریم، اگر بی دعوت رفتی یك جایی راهت ندادند بزن توی سر خودت، مقصر خودتی.
حدیث داریم، اگر دو نفر با هم حرف می زنند رفتی گوش دادی ببینی چی می گویند، گفتند آقا ببخشید بفرماید كنار، نگو اَه! چقدر بد اخلاق است، نه خیر، تو بی خبر گوش ایستادی، چه حقی داری. گوش ایستادی؟ شما حق نداری گوش وایستی، حق نداری بی دعوت جایی بروی، چند جا داریم كه اگر بدبخت شدی توی سر خودت بزن.
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 6
این آقا رانندگی بلد نبود، ماشین بابا یا داشش را برداشته رفته تصادف كرده. تلف شده حالا هم همه مردم یا خیلی از مردم می نویسند مرگ نابهنگام، نخیر راننده بی گواهینامه. حاضر نیستیم بنویسیم راننده بی گواهینامه، كسی كه رانندگی بلد نیست و پشت فرمان نشسته، مقررات را رعایت نكرده می گوییم خدا مقصر است كه مرگش داده. خدایا، دل و چشم و نسل و فكر و شكم و گوش و دست ما را از همه عیب ها و لغزش ها پاك بفرما. جامعه ما را از افراد آلوده پاك بفرما. همه آلودگی های ظاهری و باطنی را از همه افراد برطرف بفرما.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است