والدین، احترام به والدین و خویشان

بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
در هر جلسه ای 25 تا 30 دقیقه سر سفره قرآن هستیم، آیاتی خوانده می شود ما هم نكاتی را خدمتتان می گوییم. «وَ قَضی رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ» (اسرا/23)را خواندیم و حالا آیه 24 را می خوانیم «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَه یِ» (اسراء/24)
1- احترام به پدر و مادر
«وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَه یِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّیانی صَغیراً» (اسراء/24)
آیه 23 كه در جلسه قبل تفسیر شد این بود كه خداوند ما را به توحید و یكتاپرستی دستور داده بعد به احسان به پدر و مادر و بعد فرمود پدریا مادر یا هر دو اگر پیر شدند اف نگویید و «وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَریماً» (اسراء/23)، آنها را تشر نزنید، طردشان نكنید كریمانه با آنها حرف بزنید این ادامه آن آیه است «وَ اخْفِضْ» ، برای پدر و مادر بال های تواضع ات را باز كن همینطور كه یك پرنده بال هایش را باز می كند. شما هم نسبت به پدر و مادر بال هایت را باز كن یعنی تسلیم فرمان های آنها باش. تواضع كن، «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ» ، این یعنی تواضع، این یعنی انگیزهات بخاطر رحمت باشد، آخر گاهی اوقات انسان تواضع می كند می گوید: (مامان جون، بابا جون، قربون شما برم) كارهایی می كند. چون می خواهد برود كفش بخرد، دوچرخه بخرد، وام بگیرد، جهاز بگیرد، گاهی وقت ها انسان تواضع می كند ولی برای خدا نیست، تواضع می كند كه یك چیزی از پدر و مادر بگیرد یا می خواهد وام بگیرد یا به هر حال یك قطعه زمین بگیرد، یك چیزی می خواهد از پدر و مادر بگیرد، چون می خواهد چیزی بگیرد تواضع می كند. می گوید نه تواضع «مِنَ الرَّحْمَه یِ» باشد، یعنی تواضع ات بر اساس رحمت باشد. بعد هم این تنها كافی نیست غیر از این كه خودت این كار را می كنی و قل ربِ دعا باید بكنید، طلب رحمت «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَه یِ» نسبت به پدر و مادر بال رو باز كن اطاعت كن و تواضع كن، تواضعت بر اساس این باشد.
حالا نكاتی كه از این آیه می گیریم «وَ اخْفِضْ» ، خدا به پیغمبر می گوید تواضع كن از این معلوم می شود كه انسان در هر موقعیتی كه هست باید متواضع باشد در هر موقعیتی كه هستید. آیت الله، دكتر، مهندس، ، می گوید هر كسی باید نسبت به پدر و مادر تواضع كند.
من یك قصه ای را سال ها قبل گفتم اما چون حالا خیلی از نوجوان های الآن بزرگ شدند و شاید این حرف ها را نشنیدند تكرار می كنم. می گویند یك نفر دست بچه كوچكش را گرفته بود و می رفت رسید به یك میدانی. دید یك نفر معركه گرفته، پدر ایستاد ببیند چه خبراست؟ بچه گفت بابا من هم می خواهم ببینم گفت بیا بغل من، بچه را بغلش گرفت، گفت بابا من اصلاً نمی بینم، گفت پایت را بگذار روی دوش من، بچه پایش را گذاشت روی دوش بابا، دستش را هم داد به بچه، خب بچه كه پایش را گذاشت روی دوش بابا، قدش از بابا بلندتر شد، شروع كرد به پایكوبی گفت بابا من بهتر
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 2
از تو می بینم. گفت خیلی خب، گفت بابا من می بینم ولی تو اصلاً نمی بینی، آخرش پدر گفت اینكه تو می بینی من نمی بینم برای این است كه من نردبان تو شده ام. حالا می گویند پدر، مادر، تو كه لیسانس نداری، من فوق دیپلمم، من فوق لیسانسم، من حوزه علمیه قم رفته ام. حجه الاسلام شده ام، تو چه می دانی؟ سواد كه نداری، شما من را درك نمی كنید، آقا، او زحمت كشید. شما استفاده كردی شما تحصیل كردی. او نردبان شما شد حالا رفتی آن بالا، هی پایكوبی می كنی، این پوزهایی كه می دهی، حاصل زحمت آنهاست.
2- گریه پیامبر برای مادرش
نسبت به پدر و مادر گردن كلفتی نكنید «وَ اخْفِضْ لَهُما» ، كوتاه بیایید، حتی داریم دو تا ابروهای پدر و مادرت را ببوس، در هر موقعیتی كه هستی تواضع كن. «وَ اخْفِضْ» حتی اگر پیغمبر هستی.
یك داستانی برایتان بگویم: پیغمبر ما، سال آخر عمرش بود، شصت و سه ساله، می خواست آخرین حج را كه حجت الوداع بود انجام بدهد، با مردم برود كه مراسم وآداب حج را، عملاً یاد مردم بدهد، در مسیری كه می رفت رسید به سر قبر مادرش، زار زار گریه كرد، الله اكبر، كی مادرش را از دست داده؟ شصت سال پیش، بعد از شصت سال برسر قبر مادرش گریه كرد. اینها «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَه یِ» است.
درس اول: تواضع در هر موقعیتی، درس دوم: بر اساس محبت نه ساختگی، «مِنَ الرَّحْمَه یِ» ، كلمه «مِنَ الرَّحْمَه یِ» تواضع ساختگی نباشد، درس سوم: هم تواضع كن هم دعا كن، درس چهارم: خدا می گوید «وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّیانی صَغیراً» (اسراء/24)، (خدایا رحم كن به پدر و مادر من) ، خدا وقتی به شما می گوید دعا كن. معلوم می شود كه دعا مستجاب خواهدشد، یعنی نمی گوید دعا كن، ولی من مستجاب نمی كنم. مثل این كه من بگویم در بزن ولی من در باز نمی كنم. اگر گفتم در را بزن معنی آن این است كه در را باز می كنم. وقتی كه خداوند می گوید دعا كن، پیداست كه دعای فرزند به پدر و مادر مستجاب می شود، اگر مستجاب نمی شد خدا دستور دعا نمی داد.
3- دعای چند گروه مستجاب است
حدیث داریم دعای چندگروه مستجاب می شود: 1- امام عادل، رهبر عادل دعایش مستجاب می شود، 2- مظلوم، دعای مظلوم مستجاب می شود، 3- اولاد دعای فرزند در حق پدر و مادر مستجاب می شود 4- والدین صالح دعای پدر و مادر هم در حق فرزند مستجاب می شود.
جبران زحمات پدر و مادر فقط با رحمت الهی می شود، ما نمی توانیم زحمات پدر و مادر را جبران كنیم. ولذا می گوید خدایا من تواضع می كنم اما مگر با تواضع می شود، من كه نمی توانم با تواضع حق پدر و مادر را بدهم، «ارْحَمْهُما» تو رحمتشان كن، با رحم تو می شود حق آنها را داد. بعد می فرماید كه رنج های قدیم را فراموش نكن، «كَما رَبَّیانی صَغیراً» .
برویم سراغ آیه بعد؛ «رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فی نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صالِحینَ فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابینَ غَفُوراً» (اسراء/25)، پروردگار شما اعلم است، بهتر می داند كه در دل شما چه می گذرد، یعنی خدا براساس نیت عمل می كند، خدا می داند برای چه درس
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 3
می خوانی، درس می خوانی كه برای جامعه مفید باشی، درس می خوانی برای این كه مدرك بگیری، درس می خوانی برای اینكه پز بدهی، احترام پدر و مادر را می گیری چون خدا گفته، چون پول هایش را می خواهی بگیری، چون عیدی می خواهی ازاو بگیری، براساس چه انگیزه ای، انگیزه ها را خدا می داند. خدا انگیزه ها را می داند، خیلی در كارهایمان دقت می كنیم.
گاهی آدم نیتش خراب است، روز قیامت خداوند به افرادی می گوید چه كردید؟ می گویند ما جبهه بودیم، خدا و فرشته ها می گویند دروغ می گویید، تو رفتی جبهه برای اینكه بگویند فلانی شجاع است، انقلابیِ است، اِ، تو چه كردی؟ آقا ما قرآن خواندیم، دروغ می گویی، خواندی تا بگویند خوش صداست. شما چه كردید؟ پول خرج كردیم خدا و فرشته ها می گویند دروغ می گویی، پول خرج كردی تا بگویند فلانی سخاوت دارد، بسیاری از افراد كارهایی می كنند اما در دلشان اخلاص نیست، قرآن می گوید: «رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فی نُفُوسِكُمْ» ، خدا بهتر می داند كه در نفس شما چه می گذرد، چرا با این دوست شدی، چون شغل دارد، چون پدرش پولداراست، چون متلك میگه، جك می گه و می خندونه. بر چه اساسی با این دوست شدی؟ چرا این شغل را انتخاب كردی؟ چون خدمت به جامعه است یا چون درآمدش بیشتراستِ؟ «رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فی نُفُوسِكُمْ» ، خدا بهتر می داند در دل شما چی می گذرد. «إِنْ تَكُونُوا صالِحینَ» اگر شما آدم های صالحی باشید.
حالا اگر یك وقت به پدر و مادر هم توهین كردید عذرخواهی كنید. خداوند كسانی را كه توبه كنند می بخشد، چون گاهی ممكن است بگویند آقای قرائتی شما گفتید خدا گفته است به والدین احسان كن، اینجا هم گفته به پدر و مادر تواضع كن، نسبت به پدر و مادر دعا كن، خب من راستش را بخواهی نسبت به پدر و مادر توهین كردم، حالا چه خاكی به سرم كنم، من نسبت به پدر و مادر پرخاش كردم، آنها را رنجاندم، اذیت كردم، می گوید چون پسر و دختر خوبی هستی «إِنْ تَكُونُوا صالِحینَ» ، اگر آدم های صالحی باشید. الآن ناراحتی كه پدر و مادر را رنجاندی، «فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابینَ غَفُوراً» اواب یعنی توبه، توبه كن خدا می بخشدت، عذرخواهی كن خدا می بخشدت.
4- عاق والدین
جوانی در آستانه مرگ بود پیامبر آمد بالای سرش گفت بگو «لا إِلهَ إِلاَّ اللَّه» ، دقیقه های آخر عمرش بود، زبان بچه بند آمد، هر چه گفت بگو نتوانست، پیغمبر دید یك زنی آنجا نشسته گفت شما مادرش هستی؟ گفت بله، گفت از ایشان راضی هستی؟ گفت نه. این جوان خیلی مرا اذیت كرده من از او راضی نیستم. گفت ببین این دقیقه آخر عمرش است من پیغمبر آمدم خانه شما عیادت پسر شما، بخاطر من پیغمبرم ببخش، مادر یك خرده فكر كرد و گفت: باشد، بخشیدم، تا مادر گفت باشد، پیغمبر گفت بگو «لا إِلهَ إِلاَّ اللَّه» ، یك مرتبه زبانش باز شد و گفت. یعنی اگر مادر راضی نباشد، زبان را قفل می كند. این خیلی مهم است، ضمناً معلوم می شود كه گاهی افراد صالح هم لغزش دارند «إِنْ تَكُونُوا صالِحینَ» اگر شما صالح باشید خدا لغزش هایتان را می بخشد. ما فكر می كنیم كه آدم صالح باید هیچ اشتباهی نكند، این طور نیست
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 4
خیلی از بچه های ما انسانهای خوبی اند البته ممكن است یك كار اشتباهی هم بكنند. دختر ما، پسر ما ممكن است دسته گل آب دهند، یك خلاف هایی هم انجام دهند، اما اگر صالح باشند، خدا خلاف هایشان را می بخشد.
یك آیه قرآن می گوید «إِنْ تَكُونُوا صالِحینَ» ، اگر شما آدم های صالحی باشید ذاتتان خوب باشد، خداوند توبه كنندگان را می بخشد، فكر نكن حالا كه بد شدی خدا ترا نمی بخشد، بد شدی كه شدی. آخر من به یك جوانی گفتم شما سابق حزب اللهی بودی، توی مسجد می آمدی یك طور دیگری بودی، الآن چرا این طوری شدی؟ دوستانت جور دیگری شدند، قیافه ات جور دیگری شده، محل هایی كه می روی عوض شده، گفت آقای قرائتی راستش را می گویم، من اول جور دیگری بودم یك گناهی كردم بعد هم كم كم عوض شدم، اصلاً دیگر خجالت می كشم بروم مسجد. گفتم چرا رویت نمی شود، اتفاقاً هر وقت خلاف كردی زودتربرومسجد كه «إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئات» (هود/114).
تا دستت چیزی شد زودتر برو پای شیر دستهایت را بشوی، نگو حالا كه دست هایم كثیف شد پس بگذار همه اش كثیف بشود، تا كثیف شد بشوی، نگذار ذره ذره هی بدترشود. تا قرض داری زود قرضت را بده، نگو حالا كه قرضم زیاد شده، بگذار مال مردم را بخوریم یك دفعه فرار كنیم برویم ورشكسته بشود.
تلاش كن برای پرداخت نه ذخیره كن برای فرار، آیه بعد:
5- خوبی به نزدیكان
«وَات ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ وَ الْمِسْكینَ وَ ابْنَ السَّبیلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیراً» (اسراء/26)، این آیه چه می گوید، این آیه می گوید كه «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیراً» ، «وَ آتِ» ، اول گفت پدر و مادر بعد از پدر و مادر نوبت فامیلِ است، «وَات ذَا الْقُرْبی» بده به فامیل، «ذَا الْقُرْبی» یعنی فامیل، چه چیز را بده؟ حقشان را بده، به فامیل هم كمك كن، لازم هم نیست فامیل فقیر باشد، فامیل به آدم چشم دارند كمكشان كن، البته توقع های طبیعی، یك وقت ممكن است فامیل هم توقع های زیادی داشته باشد.
یك چیزی برایتان بگویم، مثلاً كسی مرده، دارند ارث او را تقسیم می كنند، خب ارث به چه كسی می رسد؟ به بچه ها می رسد، یك بار یكی در را باز كرد گفت سلام علیكم، در قرآن می گوید، «وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَه یَ أُولُوا الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساكینُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلاً مَعْرُوفاً» (نساء/8)، یعنی وقتی دارند مال را قسمت می كنند، یك كسی حاضر شد «إِذا حَضَرَ» ، گفت علیكم السلام، حالا كه نگاه می كند یك چیز هم، به این بدهید، ولو وارث نیست، حقی هم ندارد ولی چشم دارد. وقتی میوه های باغ را صندوق می كنی، خب همسایه ها نگاه می كنند، چند تا كامیون انگور، انار، می برد، دارند نگاه می كنند، خب یكی 10تا، 20 تا گردو هم بده به این ها یكی ده بیست كیلو انار هم بده به اینها، نگاه كه می كنند حق دارند، نگاه حق می آورد، روبروی كسی كه نگاه می كند حق دارد ولذا سفارش شده اگر میوه نوبری خریدی یا بچه تان توی كوچه نخورد یا اگر بچه توی كوچه می خورد به بچه همسایه هم باید داد. نگاه حق می آورد. فامیل هم حق می آورد.
بعد هم فكر نكن خیلی تو آدم مهمی هستی «وَات ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ» ، حق است یعنی خودشِ یعنی فامیل هم حق دارد.
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 5
«وَات ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ» ، حقش را بدهید، حق اوهم هست، ارث پدرت نیست مسكین یعنی كسی كه در خانه اش نشسته، «وَ ابْنَ السَّبیلِ» ، توی راه مانده حالا توی راه مانده، یعنی خوب وضعش خوب بوده حالا كامیونش افتاده توی دره، كشتی اش غرق شده، آدم پولداری است ولی فعلاً توی این منطقه بی پول شده، بعضی می گویند «ابْنُ السَّبیلِ» توی راه مانده، نمی تواند ادامه تحصیل بدهد، توی دانشگاه پول می گیرند او نمی تواند پول ترم ها را بدهد، البته توی راه تحصیل را بعضی می گویند. ولا تبذر، تبذر بذر، می گویند فلانی بذر، بذر یعنی دانه ای كه می پاشند یعنی بریز و بپاش، بریز و بپاش نكنید، چقدر ما نان مصرف می كنیم، بعضی از مسئولین به ما گفتند، آن مقداری كه كنار نان دور ریخته می شود همان مقداریِ كه اگر دور ریخته نشود، نانوایی ها درست بپزند و درست بخورند ما نیاز به خرید گندم نداریم، چقدر آب بی خودی مصرف می شود، اصلش اگر ما یك آیه را باور كنیم تمام این مشكلات حل می شود. تمام این مشكلات سازمان آب و برق و. . . هرگز نشه فراموش لامپ اضافی خاموش، هی صرفه جویی در آب، تبلیغات به خاطر این است كه ما مسلمانیمان كم رنگ شده،
قرآن یك آیه دارد، آیه اش اینِ است، می گوید: «بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْض» (آل عمران/195)این آیه قرآن به بعضی از شما، یعنی من از شماام، شما از من، شما كه اینجا شیلنگ رو باز می كنی ناحقِ، یكی است كه می خواهد خانه آب بخورد.
6- تسبیحات حضرت زهرا
فاطمه زهرا (س) آمد پیش پدرگفت بابا جان من چهار تا بچه دارم كه كوچكند پشت سر هم، كارهای خانه، شوهرم همه اش جبهه است، از آموزش زن های مدینه خسته می شوم، عبادت هست، آموزش هست، چهار تا بچه كوچولو هست، شوهرم جبهه است، یك كنیزی بیاید خانه به ما كمك كند، پیغمبر می دانی چه گفت؟ فرمود: چهار صد تا فقیر در مسجد نشستند كه هجرت كردند آمدند در مدینه، اینها نه نان دارند نه لباس، وقتی چهار صد تا شكم گرسنه در مسجد هست من چطور برای تو كنیز تعیین كنم؟ سی و چهار بار الله اكبر بگو، 33 بار الحمد الله، 33 مرتبه سبحان الله، همان چیزهایی كه بعد از نماز می گوییم، 34 بار الله اكبر ثواب هزار ركعت نماز دارد.
یعنی وقتی واقعاً بعضی مناطق ما آب نیست، آیا استخر ساختن درست است؟ همینطور دوش رو باز می كند، با دست هایش هم صابون می زند، این آب همینطور هدر می رود، خوب شیر آب را ببند. شیر را باز می كند وضو می گیرد، اینقدر آدم داریم كه وضو مستحب می گیرد ولی گناه كبیره می كند، می خواهد وضو بگیرد می گوید آدم خوب است با وضو باشد، شیر را باز می كند آب همینطور هدرمی رود، همینطور وضو می گیرد، بابا شیر را ببند ما بعضی عبادت هامان گناه است.
به هر حال «النَّظَافَه یُ مِنَ الْإِیمَان» (طب النبی/ص 21). ولی با چه آبی، نان زیادی، آب زیادی، كاغذ زیادی، از همه مهم تر عمر زیادی، من راجع به اسراف و تبذیر هم حرف زیاد دارم، كسی كه اگر یك مسئولیت را قبول كند كه نمی تواند اداره كند، این هم تبذیر است، مسئولیتی را بدهیم به یك آدمی كه توانایی ندارد، یا من خودم قبول كنم، یا بدهم به كسی كه ناتوان است، این هم تبذیر می شود.
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 6
اگر هدر دادن آب و برق اصراف است، هدر دادن عمر هم اصراف است، در یك دكانی نشسته بدون مشتری، مطالعه كن، فكر كن، همینطور نشسته سه ساعت بیكار، خوب بنشین یك كتاب مطالعه كن، چقدر دقیقه های عمر ما حرام شده. به هر حال «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیراً» بریز و بپاش ها برادر شیطان است.
خدایا تو را به حق محمد و آل محمد، ما را از اسراف و تبذیر در عمر، آب، نان، جوانی، در هر كاری ما را از همه انحراف ها حفظ بفرما.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است