شب قدر و تقدیر

بسم الله الرحمن الرحیم
1- شب قدر در قرآن و روایات
بحث را در شب 23 رمضان می بینید. گرچه شب 19، 21، 23 این سه شب را شب قدر می گویند اما به لحاظ توجهی كه اولیای خدا داشتند شب بیست و سوم احتمال زیاد دارد كه شب قدر باشد. به همین خاطر عبادت ویژه ای در شب بیست و سوم است، اگر شب نوزدهم و بیست و یكم یك غسل مستحبی دارد، شب بیست و سوم دو تا غسل مستحبی دارد، یكی سر شب و یكی آخر شب، اگر قرآن سر گرفتن، دعای جوشن و الغوث، الغوث شب های دیگر هم بود اما شب بیست و سوم گفته اند سوره دخان و روم و عنكبوت را هم بخوانید. قرآن را بیشتر بخوانید. شب قدر شب دعاست، حتی اولیای خدا نمی گذاشتند بچه هاشان شب بیست و سوم بخوابند.
2- اهمیت شب قدر و نزول قرآن
حتی گاهی خوابشان می گرفت آب به صورت اینها می پاشیدند و می گفتند امشب شب بیست و سوم است. امشب نخوابید. من یك خورده راجع به شب قدر و نزول قرآن صحبت كنم. سوره دخان را بخوانید كه مربوط می شود به شب قدر، «حم وَ الْكِتابِ الْمُبینِ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرینَ» (دخان/3- 1). «حم» 114 سوره داریم، 29 تای آنها اولش این حروف است: «الف، لام، میم، یس، ق، ص، حم، كاف، حا» یعنی حروف مقطعه، معنی زیادی هم شده خدا آیت الله حاج سید مهدی روحانی را رحمت كند. او اصرار داشت و دلیل خوبی هم می آورد می گفت، بهترین معنی در اینها همین است كه می خواهد بگوید قرآن از همین حروف درست شده است.
دلیلش سوره شوری، سوره ی شوری می گوید: «حم عسق كَذلِكَ یُوحی إِلَیْكَ وَ إِلَی الَّذینَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزیزُ الْحَكیمُ» (شوری/3- 1). بعد پشت سرش می گوید كه «كَذلِكَ یُوحی إِلَیْكَ» ، یعنی وحیی كه ما فرستادیم به این شكل می فرستیم. یعنی وحی ما با قرآن ما «كَذلِكَ» همین طور است. چون پشت سر این حروف می گوید «كَذلِكَ یُوحی إِلَیْكَ» ، وحی ما این شكلی است. ایشان می گفت آیت الله روحانی خدا رحمتش كند می گفت از این «كَذلِكَ یُوحی» استفاده می شود كه می خواهد بگوید قرآن از همین حروف است، شما از خاك چه درست می كنید؟ خشت و سفال و سرامیك. خدا از این خاك گل و بلبل و میوه، خاك همین خاك است. من و شما از خاك خشت و آجر درست می كنیم. خدا از این خاك سه رقم میوه درست می كند.
«حم» از این 114 تا سوره چندتاش به این شكل است. گفتم، اینها 29 تاست كه از توی 29 تا 7 تا سوره با این كلمه شروع می شود. حم بعد می گوید، «وَ الْكِتابِ الْمُبینِ» (دخان/2)، قسم به این كتاب روشنگر، قرآن كتابی است كه خدا را به آن قسم خورده به غیر خدا هم می شود قسم خورد. مبین روشنگر، قرآن نور، قرآن روشن، قرآن مفهوم. البته در قرآن آیات متشابه هست كه چند تا معنا دارد.
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 2
آیات متشابه هم با توجه به آیات روشن آنها روشن می شود. قرآن نور است. به كتاب روشنگر قسم، چون در شب قدر ما بیشتر با «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» (قدر/1)آشنا هستیم.
می خواهم امشب با یك آیه دیگر هم آشنا شوید. «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» ، «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» (دخان/3)، شب قدر شب مباركی است، ما یك «اَنْزَلَ» داریم یك «نَزَّلَ» . «نَزَّلَ» یعنی به تدریج. «اَنْزَلَ» یعنی یكدفعه.
در قرآن هم داریم، «نَزَّلَ» هم داریم. «اَنْزَلَ» یعنی قرآن هم یكدفعه نازل شد هم بتدریج نازل شد. بتدریج چه جوری نازل شد؟ روز مبعث.
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذی خَلَقَ» (علق/1). از روز مبعث شروع شد تا بیست و سه سالی كه پیغمبر، پیغمبر بود. از 40 سالگی تا 63 سالگی. یعنی یك مرتبه قرآن قطعه قطعه نازل می شد كه نزل، یك مرتبه شب قدر همه قرآن یكجا از آسمان هفتم به بیت اامامور آسمان چهارم و یا به قلب پیغمبر نازل شد. انزل مثل چی؟ مثل این كه من یك كارتون را یك مرتبه به شما می دهم می گویم كارتون خدمت شما این پاكت پول خدمت شما.
یك مرتبه هم كارتون را باز می كنم قطعه قطعه جنسایش را می دهم. یك مرتبه همه قرآن بر قلب پیغمبر یك جا نازل شد، یك مرتبه هم به مرور، به هر مناسبتی نازل شد.
به همین دلیل وقتی قطعه قطعه نازل می شد پیغمبر تند تند و پیش پیش می خواند كه آیه نازل شد: «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ» (قیامت/16). چرا تند و تند و پیش پیش می خوانی می گفت «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ» (حجرات/13). پیغمبر می گفت «اَتقاكُم» . گفتند صبر كن. این كه پیغمبر پیش پیش می خواند پیداست قبلاً آنها را بلد بود. مثل این كه ما یك شعری را بلدیم شما تا می گویی سعدیا مرد نكونام، من می گویم نمیرد هرگز، این پیداست كه من قبلاً شعر را بلد بودم. یك بار، همه قرآن بر قلب پیغمبر نازل شد، یك بار هم در 23 سال تدریجاً نازل شد.
گاهی خدا می گوید «انا» یعنی بدرستی كه ما، گاهی می گوید «انی» یعنی بدرستی كه من، چرا بعضی وقت ها می گوید من، بعضی وقت ها می گوید ما؟ آنجایی كه خدا كارهایش را خودش مشخصاً انجام بدهد می گوید من كردم. مثل این كه می گوید «نَبِّئْ عِبادی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحیمُ» (حجر/49). من می بخشم، بخشش فقط كار من است، كار هیچ كس نیست. اما یك جایی كه خدا كارهایش را با واسطه انجام می دهد، می گوید ما كردیم. مثل این كه خدا باران می دهد. منتها باران خدا با واسطه است. خورشید می تابد، اقیانوس بخار می شود ابر می شود این ها همه كمك می كند.
3- شب در قرآن
هر جا خدا مستقیم یك كارهایی را می كند می گوید «انی» ، هر جا با واسطه می كند می گوید «انا» . یك بار بخوانید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . چرا شب، شب برای مناجات بهتر است. بلكه خدا با موسی شبانه روز قول داده بود. حضرت موسی كه رفت كوه طور چهل شبانه روز بود ولی قرآن می گوید «وَ واعَدْنا مُوسی ثَلاثینَ لَیْلَه یً» (اعراف/142). می گوید «ثَلاثینَ لَیْلَه یً» . با این كه روزها هم بود اما خدا در قرآن نمی گوید روز هم بود. می گوید شب بود. برای این كه برای مناجات شب بهتر است. بخصوص شب های زمستانی. لیله. چرا می گویند مباركه. مسأله بركت است، اصلاً قرآن خودش
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 3
بركت است. اما نازل كننده، فارسی بگویم، فرستنده مبارك، فرستنده كیست؟ خداست. فرستنده مبارك است. به چه دلیل؟ به این دلیل كه قرآن می گوید «تَبارَكَ الَّذی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَكُونَ لِلْعالَمینَ نَذیراً» (فرقان/1)او كسی كه «نَزَّلَ» «تَبارَكَ» ، «تَبارَكَ» یعنی مبارك. «بِبَكَّه یَ مُبارَكاً» (آل عمران/96)، چون قرآن كجا نازل شد؟ مكه. قرآن راجع به مكه می گوید «بِبَكَّه یَ مُبارَكاً» . مكان مبارك. زمان مبارك. شما بگویید زمان را «فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» (دخان/3). «فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . مگر شب هم بركت دارد؟ بله، زمان دو جوراست، هم زمان نحس داریم، هم زمان مباركه داریم. زمان نحس، قرآن می گوید «فی یَوْمِ نَحْسٍ» (قمر/19). بعضی روزها نحس است. «فی أَیَّامٍ نَحِساتٍ» (فصلت/16). زمان مبارك است. می گویند «لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . در زمان، خیر و شر است. خود زمان خیر و شر ندارد. حوادث خیر زمان را هم خیر می كند، حوادث شر هم زمان را شر می كند مثل شراب كه لیوان را نجس می كند ولی شربت لیوان را هم شیرین می كند. بخوانید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . خداوند قرآن را در شب مبارك قرار داد. خود قرآن هم مبارك است چون می گوید «وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ» (انعام/92). بعد می گوید «إِنَّا كُنَّا مُنْذِرینَ» (دخان/3). شب مبارك باید چه كنیم؟ كسانی كه شب نوزدهم و بیست و یكم را از دست دادید شب بیست و سوم عنایت داشته باشید قرآن می گوید «ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر/60)، دعا بكنید. «أَسْتَجِبْ» ، نگفته «ادْعُونی فأَسْتَجِبْ» ، اگر می گفت «فأَسْتَجِبْ» یعنی فعلاً دعا كنید یك چند ساعت بعد مستجاب كنم. اگر می گفت «ادْعُونی ثم أَسْتَجِبْ» ، یعنی فعلاً دعا كنید چند سال دیگر مستجاب می كنم. نگفته «فأَسْتَجِبْ» . نگفته «ثم أَسْتَجِبْ» . گفته «ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَكُمْ» . یعنی دعا كنید سریع مستجاب می شود.
اگر دعا كردید مستجاب نشد، یا دعایش دعا نیست یعنی واقعاً خیر نخواسته ایم. یا واقعاً «ادْعُونی» نیست. یعنی از من بخواه. ما از خدا اگر خالص خواستیم مستجاب می شود، گاهی وقت ها از خدا می خواهیم ولی شوخی می كنیم جدی نمی خواهیم. اگر خالصانه و جدی خواستیم مستجاب می شود.
دعا آدابی دارد. مثل شماره تلفن اگر این شماره را بگیریم گوشی را برمی دارند. آداب دعا: 1- بسم الله گفتن 2- دست بلند كردن، یكچیزی، كسی از من پرسید شما وقتی دعا می كنید دست بلند می كنید می گویید مگر خدا بالای آسمان است؟ گفتم نه این علامت این است كه من سائلم، آدم سائل آدمی است كه سؤال می كند. دستش را بلند می كند. این علامت گدایی من است. نه علامت مكان خدا.
همچنین اگر ده مرتبه یا الله بگویید، ببینید كه خدا می گوید لبیك یعنی چه می خواهید؟ بهت می دهم. حدیث است در اصول كافی: اگر ده مرتبه گفتیم یا رب، خدا می گوید لبیك، چه بدهم.
4- آداب دعا
در دعا چند عمل به عنوان آداب دعا آمده:
1- بسم الله گفتن
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 4
2- تجلیل از خدا، مثل همین دعایی كه می گوییم یا علی یا عظیم، یا غفور، یا رحیم. خدایا تو رحیمی، بخشنده ای، آمرزنده ای، تجلیل كنیم از خدا، غفوری، رحیمی، جلیل، جوادی، كریمی. فارسی، عربی، هرچه بلدیم، از خدا تجلیل كنیم.
3- بیان نعمت ها؛ یك خرده نعمت ها را بیان كنیم. خدایا مثل یك تك سلول بودم، یك اسپرم بودم، انسانیت به من دادی، می شد من انسان نباشم. می شد آدم نباشم. می شد دیوانه باشم، می شد در این شب قدر خوابم ببرد، می شد ایمان نداشته باشم. می شد بودایی بودم، می شد، می شد، می شد، همین كه در این جا نفس می كشم، در این زمان، مكان، حلال زاده هستم، عقل دارم، فطرت دارم، امیرالمؤمنین را دوست دارم، زهرا را دوست دارم، قرآن را دوست دارم، تجلیل از نعمت ها و بیانش.
4- شكر؛ شكر هم كه می كنید نگویید خدا را شكر می كنیم، این طوری شكر كنید: خدایا برای هر نعمتی كه به ما دادی، برای هر یكیش در هر آنی به عدد آنچه برای آن علم داری شكر، نگو صد هزار مرتبه شكر. صد هزار تا كه چیزی نیست. نگو به عدد شن ها، به عدد برگ ها، به عدد باران ها، شكر، بگو به عدد آنچه برآن علم داری شكر. این شكلی فكر كنید.
5- بیان لغزش ها، منتها یواش بگو كسی نفهمد، خدا راضی نیست كه آدم گناه هایش را به زبان بیاورد كس دیگری بفهمد گناه كردی. خودت بگو خدایا اینجا نگاه بد، كلام بد، بد امضاء كردم، بد فكر كردم، بد رفتم، بد عمل كردم. به زبان بیاور. بعد كه به زبان آوردی بین خودت و خدا،
6- عذر خواهی كن. استغفرالله ربی و اتوب الیه. خدا من را ببخش. بعد از این ها یك صلوات دیگر بفرست، بعد اینجا دعا كن. بعد از دعا هم یك صلوات دیگر بفرست. این آداب دعاست. در روایت است چون شب بیست و سوم شب دعاست، حیف بود كه نگویم اهمیت شب بیست و سوم از شب بیست و یكم بیشتر است. انا انزلناه، بخوانید بقیه را: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . آیه دیگر می گوید «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یِ الْقَدْرِ» . قرآن را در شب قدر نازل كردیم. شب قدر چون هر چیزی اندازه دارد.
قرآن می فرماید «وَ كُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ» (رعد/8). همه چیزها اندازه گیری شده. «قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَیْ ءٍ قَدْراً» (طلاق/3). «لَیْلَه یُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» (قدر/3). شب قدر از هزار ماه بهتر است. هزار ماه تقسیم بر 12 می شود 80 و چند سال، شبی كه به اندازه هشتاد و چند سال می ارزد. احیاء در شب بیست و سوم مثل احیای هزار ماه است. هزار تومان به فقیر در شب بیست و سوم بدهی مثل این است كه هزار تا هزار تومان دادی. ثواب یك میلیون را دارد. هر كاری در شب قدر ضرب در هزار می شود. من سراغ دارم آدم هایی را كه هر چه می خواهند در طول سال به فقرا كمك كنند شب بیست و سوم یكجا كنار می گذارند و بعد به تدریج فقرا را دیدند می دهند. چون می بینند شب بیست و سوم كارها ضربدر چند می شود. یكی از كارهایی كه می خواهید دعایتان مستجاب شود این است كه ظرف را بشویید. ظرف نشسته را شیر نمی كنند. قلب سلیم، در قرآن سه تا قلب داریم. ، قلب سلیم در قرآن است «إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلیمٍ»
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 5
(صافات/84)، قلب منیب در قرآن است «وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنیبٍ» (ق/33)، قلب مریض توی قرآن است، «فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ» (بقره/10). شما اگر ظرف را شستید خداوند شیرش می كند. قلب سلیم یعنی كینه كسی در دلتان نباشد. حالا كسی فحش داده، غیبت كرده، ببخشیدش، قرآن یك آیه دارد می گوید اگر می خواهی ببخشمت تو هم مردم را ببخش. آیه اش این است: «وَ لْیَعْفُوا وَ لْیَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ» (نور/22) «وَ لْیَعْفُوا» (عفو كنند همدیگر را) «وَ لْیَصْفَحُوا» (باز یعنی همدیگر را نبینند) بعد می فرماید «أَ لا تُحِبُّونَ» (آیا دوست ندارید) «أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ» (دوست ندارید خدا شما را ببخشد؟ ) اگر دوست دارید خدا شما را ببخشد شما هم مردم را ببخش.
شب قدر مبارك است، هركسی را كه یادتان آمد دعا كنید. از چیزهایی كه دعا مستجاب می شود این است كه انسان به چهل نفر دعا كند. قبل از این كه به خودش دعا كند بگوید خدایا فلان مشكل را از فلانی حل كن، فلانی را شفا بده، فلانی را ببخش. اگر هم به چهل نفر دعا كردی، خدا هم دعای تو را مستجاب می كند.
حالا شب قدر، نمی گوید شب قدر چه شبی است، می گوید شب قدر «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» ، دو تا «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» داریم یكی سوره قدر یكی سوره دخان. «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَه یٍ مُبارَكَه یٍ» . قرآن چه كتابی است قرآن خیلی برای خودش كمال گفته است.
قرآن نور، برهان، عبرت، بینه است. جلسات قرآن الحمدالله در جمهوری اسلامی راه افتاده، حفظ قرآن الحمدالله راه افتاده، صدها نوجوان داریم كه قرآن را حفظ می كنند، صدها هزار نفر را داریم كه یك جزء، دو جزء، ده جزء كمتر، بیشتر حفظ می كنند، تفسیر قرآن تكان خورده، البته هنوز راه نیافتاده. ماه رمضان دارد تمام می شود. من نمی دانم چه كسی پای سخنرانی ام نشسته، خطابم به همه هست. بیاییم در هر شهری چند تا جلسه تفسیر راه بیاندازیم. یك آیه چی می خواهد بگوید؟ در هر شهری یك جلسه تفسیر باشد.
یك كاری بكنیم كه حوزه و دانشگاه ما، زن های خانه دارِ ما با یك مقداری تفسیر بیاد جلو. نهضت قرآن آموزی، كه همه افراد قرآن رو بخوانند. بعد از قرآن آموزی حفظ قرآن. مرحله سوم بعد از حفظ، تفسیر قرآن است. و حالا قسمت مهمش مانده، و آن عمل به قرآن است.
بیننده هایی كه شب قدر گوش می دهید من چند تا دعا می كنم با جان آمین بگویید. آمین یعنی خدایا، كلمه آمین عربیه. فارسی اش یعنی دعا را قبول كن. بپذیر.
خدایا به ابروی قرآن به آبروی كسی كه قرآن را بر او نازل كردی، پیغمبرت، و اهل بیتش و به آبروی آنهایی كه قرآن را تلاوت كردند و اسرارش را فهمیدند و عمل كردند و در راه و تبلیغ قرآن عمرشان را صرف كردند، خدایا كشور ما را قرآنی بفرما.
قرآن را نور فكر ما، نور چشم ما، نور عقل ما، نور زندگی ما، نور مرگ ما، نور قیامت ما، نور تربیت ما، نور اقتصاد ما، نور سیاست ما، نور اجتماع ما، نور همسرداری ما، نور تربیت بچه های ما، قرآن را نور همه چیز ما قرار بده.
خدایا به آبروی قرآن ما را از آنهایی قرار بده كه در قرآن از آنها تعریف كردی.
برنامه درسهایی از قرآن سال 08 . ج2، ص: 6
خدایا روز قیامت پیغمبرت می گوید من از مردم راضی نیستم، قرآن را كنار گذاشتند، قرآن متروك بود، مهجور بود، گاهی وقت ها به اسم محرم و صفر كه ایام عزاداری است قرائت ها تعطیل بود. آخر می گوید امام حسین نگفته كه قرآن تعطیل، چرا قرائت ها تعطیل، در ماه محرم و صفر خدایا ما را از آنهایی قرار نده كه پیغمبر گله می كند، می گوید اینها قرآن را كنار گذاشتند. ما را از آنهایی كه مورد شكایت پیغمبرند قرار نده. خدایا كسانی كه ما را با قرآن آشنا كردند با امام صادق و محمد و آل محمد محشور بگردان.
كشور ما، امت ما، رهبر ما، دولت ما، نسل و ناموس ما، مرز و بوم ما، عقاید و افكار ما را در پناه قرآن، اهل بیت پیغمبر حفظ بفرما. آنی بین ما و قرآن و اهل بیت پیامبر جدایی نینداز. مزه قرآن را به ما بچشان.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است