پرسش و پاسخ (18)

بسم اللَه الرّحمن الرّحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
بینندگان بحث را شب بیست و سوم گوش می دهند، در میان شبهایی كه احتمال داده اند، شب قدر باشد، امشب اهمیتش از بقیه شبهای قدر بیشتر است.
امشب دو غسل رسیده یكی اول شب و یكی آخر شب، اعمال اضافه ای دارد، قرائت سوره های روم و عنكبوت (وحم دخان) . پس حساب امشب از سایر شبها جداست. آخرین شبی است كه از دست ما می رود و سال دیگر معلوم نیست در چه شرایطی هستیم آیا موفق خواهیم بود یا نه؟ به شكلی برنامه ریزی افطار و سحری و استراحت داشته باشیم كه بتوانیم از امشب خوب استفاده كنیم. یكی از اهمیتهای شب قدر، نزول قرآن است كه نزول قرآن به دو شكل بوده: 1- تدریجی. 2- دفعی. در شب قدر یكدفعه تمام قرآن بر قلب پیامبر (ص) نازل و بعد در هر واقعه ای به صورت تدریجی و به صورت یك یا چند آیه نازل گردید، به مدت بیست و سه سال. مثال: دستمال بسته ای كه یكبار به صورت دستجمعی تحویل انسان بشود و یا باز كنیم و پارچه و لباسهایی كه در آن است قطعه، قطعه، و یكی یكی تحویل دهیم. مثال: گاهی یك كتاب را به صورت كامل تحویل می گیریم و گاهی صفحه، صفحه، و ورق، وروق تحویل می گیریم. اگر دراین جلسه سؤالاتی درباره قرآن و نزول و مسائل مربوط به آن باشد بهتر است.
1- هدف از نزول قرآن
سؤال اول: با توجه به اینكه قرآن در شب قدر نازل شده، واساس دین بر آن استوار است، نقش و رسالت آن چیست؟ بیان فرمایید.
جواب: در اول قرآن آمده كه: «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدیً لِلْمُتَّقینَ» (بقره/2). نویسنده هر كتابی اول یا آخر كتاب خطاب به خوانندگان می نویسد كه: اگر ضعف و اشتباهی در كتاب ملاحظه می كنید تذكر دهید تا در چاپهای بعد اصلاح گردد. تنها كتابی كه از همان اول می فرماید: «لا رَیْبَ فیهِ» هیچ ضعف و شك و تردیدی در آن نیست قرآن است. كدام كتاب است كه 23 سال قطعاتش را به هم می چسبانی اما یك ذره اختلاف در آن مشاهده نمی كنی؟ مثال: معمولاً سخنرانی كه می شود و یا بنّایی كه خانه می سازد، سخنرانی اول با هفتم و هشتم و خانه اول با خانه دهم فرق می كند و همچنین خیاط و نجار و همه آنها كه كارشان از خودشان است وقتی مقداری كار كردند كارشان تكامل پیدا كرده و بهتر می شود. ولی قرآن 23 سال طول كشیده و آیاتش در كنار هم گذاشته شده ولی سبك و ردیفش فرقی نكرده و هیچ شكی هم درآن نیست، با اینكه در شرایط مختلف جنگ و صلح و فقر و غنا و نوسانات در كنار هم چیده شده و هیچ اختلافی درآن نیست.
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 2
اگر این كتاب از غیر خدا بود، می فرماید: «وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فیهِ اخْتِلافاً كَثیراً» (نساء/82)در آن اختلاف زیاد می شد. و اگر از نزد بشر بود، همانطور كه بشر ذره، ذره رشد می كند و اختلاف سلیقه پیدا می كند در آن هم اختلاف زیاد بود. البته در یكجا داریم قرآن «هُدیً لِلنَّاسِ» (بقره/185)هدایت برای مردم است. در یكجا داریم «هُدیً لِلْمُتَّقینَ» (بقره/2)هدایتگر متقین است. هر دو درست است. چون قرآن آمده برای هدایت «مردم» ولی آن عده ای كه گوش داده و عمل می كنند «متقین» هستند. مثال: برای بهداشت منطقه ای حمام می سازند ولی عده ای خاص از آن استفاده كرده و تمیز و سالم می مانند. مثال: معلم برای همه شاگردان كلاس است ولی آنها كه گوش داده درس یاد می گیرند استفاده می كنند و. . .
ما در جمهوری اسلامی یك مقداری به سوی قرآن میل و علاقه پیدا كرده ایم، وگرنه خیلی از تحصیلكرده ها نمی توانند قرآن بخوانند و یا معنای آن را نمی دانند، دست از دست شاه بیرون و در دست امام خمینی (ره) گذاشتیم؛ پس رئیس ما یك قرآن واسلام شناس بود. به همین مقدار رشد قرآن و ایمانی خود را در زمان سابق و زمان جمهوری اسلامی حساب كرده ومقایسه می كنیم. رشد علمی، دانشگاهی، ابتكار، صنعت، ورزش، نبوغ، سیاست. تازه این یك قدم به سوی اسلام است. الآن هم مسلمانها می توانند آقای اروپا و آمریكا باشند، چون زیر پا «نفت» است و روی پا «كعبه» و یك میلیارد جمعیت ازهمه نژادها و در همه قاره ها و بهترین استعدادها. اینها می تواند وسیله آقایی ما باشد به شرطی كه ما رو به قرآن بیاوریم.
2- جامعیت قرآن و مهجوریت آن
قرآن چه كتابی است؟
«وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَه یٌ لِلْمُؤْمِنینَ» (اسراء/82). قرآن شفاست نه به این معنا كه تنها با خواندن حمد مریضی شفا بگیرد بلكه همه مشكلات باید با قرآن حل شود. امام رضا (ع) فرمود: هرچه می گویم شماها بپرسید از كجای قرآن استفاده كرده ام تا به شما بگویم از كدام آیه استفاده می شود.
- مقایسه كنیم سیمای زن را در اسلام و در غرب: اسلام را نشناخته ایم، روانشناسی كودك، روز كودك و باغ كودك و مجله كودك و برنامه كودك گذاشته ایم ولی احترامی كه اسلام برای كودك گذاشته، هیچ كس نگذاشته. اسلامی كه فرموده: زگهوار تا گور (دانش بجوی) آیا می شود بهتر از این گفت. تمام كتابها برای تربیت كودك از 5، 6 سالگی شروع كرده اند. ولی اسلام می فرماید: قبل از انتخاب همسر به فكر باشید. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) : «أَنْكِحُوا الْأَكْفَاءَ وَ انْكِحُوا فِیهِمْ وَ اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ» (كافی/ج /5ص 332)برای نطفه (فرزندان) خود رحمی (همسرانی) انتخاب كنید كه بچه اش خوب بشود.
ما باید برگردیم به قرآن، و این شب قدر زمانی كه قرآن به سر می گیریم از آن عذرخواهی كنیم كه: ای قرآن، تو بنا بود نور باشی، كاشیكاری شدی به دیوار مساجد. ای قرآن، تو بنا بود شفا باشی، رفتی بالای قبر مرده ها. ای قرآن، تو برای
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 3
زنده ها بودی، ما برای مرده ها خواندیم. ای قرآن، تو برای تدبر و تفكر بودی، رفتیم به سوی قرائت و ترتیل و تجوید تنها، نه اینكه بد باشد. ای قرآن، معذرت می خواهیم كه در هر شهر یك جلسه تفسیر نیست. ای قرآن، از آیات آن برای تبلیغات كاشی و صابون عروس و تبلیغات بانك و روغن نباتی استفاده كردیم. ای قرآن، در كاشیكاری ها هم به شكلی نوشتیم كه هیچ كس نمی تواند آن را بخواند. قرآن را روی كیف عروس گذاشتیم یعنی جای تو در كنار ایینه و شمعدان است نه به عنوان یك تفكر برای ازدواج. ای قرآن، بالای سر مسافر گرفتیم كه ماشینش تصادف نكند نه اینكه سفرش قرآنی باشد. ای قرآن، آیه «وَ إِنْ یَكادُ الَّذینَ كَفَرُوا لَیُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ» (قلم/51)را به بازوی بچه نوشتیم كه او را عقرب نگزد نه یعنی این كه بچه ام در پناه قرآن باشد. . . با قرآن بد برخورد كردیم، از قرآن عذرخواهی كنیم.
3- قرآن و اوصاف پرهیزكاران
سؤال دوم: با سلام. قرآن با آیه «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ» (حجرات/13). تقوی را مایه برتری می داند، لطفاً تعریف مشخصی از فرد «متقی» را بیان فرمایید؟
جواب: قرآن تقوا را تعریف و آیات زیادی در مورد آن دارد. انسان «متقی» در بن بست نمی ماند: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً» (طلاق/2). الآن كشورهای بزرگ با همه پیشرفتها، در ساده ترین مسائل می مانند. مثال: بارها سفیران خود را به كشورهای خود فراخوانده، و احضار كرده، دوباره سر به پیش و با خجالت برگشته اند به ایران. مثلاً در جریان سلمان رشید، به سفرای خود گفتند: بیایید، دوباره برگردید. جناب حجه ی الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی می گفت: در این سالهای ریاست جمهوری با اكثر رؤسای جمهوری ملاقات داشته و دیدم كه آنها درباره مسائل جوانان خود سردرگم و گیج هستند. و چون نمی توانند مسائل جوانان را حل كنند سرشان را به شهوت گرم می كنند، و این به همین معناست كه ما راه حلی برای جوانان نداریم و پیدا نكرده ایم، آزادی شهوت راه حل نیست، سرگرمی است. سرگرم كردن جوانان به شهوات، مثل پدری كه بچه اش وقتی می خواهد مطالعه كند، اذیت می كند لذا بچه را با یك مقدار نخودچی و كشمش به آن طرف اتاق میفرستد تا سر او را گرم كند تا بتواند مطالعه كند. گاهی وقتها بعضی برنامه های به ظاهر پیشرفته برای سرگرم كردن و گول زدن است، ببین توپ چطوری وارد گل می شود تا نفهمی چطوری نفتت را می برند. یا وقتی یك قرارداد خائنانه ای كه می خواهند امضا كنند در مملكت موجی ایجاد كرده تا مردم به آن سمت متوجه شده، تا آنها كارخود را انجام دهند. البته دنیا در مشكلاتش مانده گرچه از نظر بلوار و اتوبان و مترو و. . . پیشرفتهایی كرده ولی در راه نجات نسلشان مانده اند. خودكشی روز به روز در بین آنها زیاد می شود.
سیمای متقین در قرآن: در سوره آل عمران می فرماید: «الَّذینَ یُنْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمینَ الْغَیْظَ وَ الْعافینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنینَ وَ الَّذینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَه یً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَ لَمْ یُصِرُّوا عَلی ما فَعَلُوا وَ هُمْ یَعْلَمُونَ» (آل عمران/135- 134). متقی كسی
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 4
است كه پول خرج كند. مسلمان و پولدار ولی خسیس است. «متقی» اهل انفاق است و در هر حال و غضب خود را فرو نشانده است و مردم را می بخشد، انسانهایی داریم كه به ظاهر خوب هستند و در مجالس روضه هم شركت می كند ولی یك نفر به آنها می گوید غیبت شما را كرده ام می گوید: نه نمی بخشم. كینه دلها «متقی» نیستند و «متقی» اگر گناه كرد زود متذكر می شود، نه اینكه گناه نمی كند، ولی زود متوجه شده و برمی گردد. اول سوره بقره هم می فرماید: «الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ یُقیمُونَ الصَّلاه یَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ» (بقره/3).
4- علل عقب ماندن مسلمانان
سؤال سوم: با توجه به والا بودن معارف دینی، علت عقب ماندگی مسلمانان چیست؟
جواب: البته مسلمانها از نظر ظاهری فقط دو قرن است عقب افتاده اند و قبل از آن از اروپا جلوتر بوده اند. زمان امام كاظم (ع) مسلمانها مخترع ساعت داشته اند. كه هارون الرشید یك ساعت فرستاد برای پادشاه اروپا، آنها گفتند در آن جنّی هست كه عقربه ها را می چرخاند و چكش آورده آن را بشكنند. زمان اختراع ساعت بین مسلمانها، اروپا وحشی بود. وقتی می گویند مسلمانها عقب هستند منظور این دویست سال است. و با این وجود ما در مدت این 20 سال برقراری جمهوری اسلامی خیلی پیشرفتها را بدست آورده ایم با اینكه ما بیشتر در حال جنگ بوده ایم ولی باز پیشرفت كرده ایم. گویند: شخصی خیلی لاغر و اسمش «مخفی» بود، به او گفتند: چرا اینقدر لاغر هستی، گفت: خوب است كه من مانده ام و باید تا به حال مرده باشم، گفتند چرا؟ گفت: برای اینكه هركس نامه و مطلبی می نویسد در آن ذكر می كند: «مخفی نماند» . . . خوب است كه مانده ام ولی رنگم زرد است. «جمهوری اسلامی» كه آمد، شرق و غرب گفتند «جمهوری اسلامی» نماند. لذا صدام را علم كردند و ما اگر پولهایی كه خرج جنگ و بازسازی كردیم، خرج مسائل فقر می كردیم شاید در مورد فقر مشكلی امروز نداشتیم. 8 سال پول جنگ و 8 سال پول بازسازی آتش گرفت. بعد هم گروه فرقان و منافقین و خود ما هم در حكومتداری ناشی بوده ایم و خود حزب اللّهی ها هم دسته گل به آب دادند تا كم كم یاد گرفتند و وارد شدند، با همه عیبها در این بیست سال چقدر رشد كرده ایم. اما علت عقب ماندن مسلمانان:
اسلام به ذات خود ندارد عیبی هر عیب كه هست (از مسلمانی ماست) .
داستان: سال دوم هجری مسلمانها در بدر پیروز شدند و سال سوم با اینكه خدا قول داده بود كه مسلمانان پیروز می شوند، در احد شكست خوردند، مسلمانها گفتند: یا رسول اللّه چرا ما پیروز نشدیم و حال آنكه خداوند وعده برای پیروزی ما داده بود؟ آیه آمد كه: «وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّی إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ یُریدُ الدُّنْیا وَ مِنْكُمْ مَنْ یُریدُ الْآخِرَه یَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَكُمْ وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْمُؤْمِنینَ» (آل عمران/152). خداوند به وعده اش وفا كرد و راست گفت زمانی كه شما به اذن خدا دراحد اول كار حال دشمن را گرفتید ولی بعدا به سه دلیل شكست خوردید: 1- عصیان كردید. پیامبر (ص) دستور داده بود در احد از فلان دره و محل نفوذ دشمن حفاظت كنید عصیان كردید. 2- سست و شل شدید.
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 5
3- اختلاف كرده به جان هم افتادید. این افغانستان 20 سال است می جنگد از نخست وزیری به ریاست جمهوری و به عكس و از این روستا به آن روستا، این اسلام است؟ و همچنین كشورهای اطراف كدامشان اسلام را پیاده می كنند؟ حدیث: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) : «سَیَأْتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ لَا یَبْقَی مِنَ الْقُرْآنِ إِلَّا رَسْمُهُ وَ مِنَ الْإِسْلَامِ إِلَّا اسْمُهُ یُسَمَّوْنَ بِهِ وَ هُمْ أَبْعَدُ النَّاسِ مِنْهُ مَسَاجِدُهُمْ عَامِرَه یٌ وَ هِیَ خَرَابٌ مِنَ الْهُدَی فُقَهَاءُ ذَلِكَ الزَّمَانِ شَرُّ فُقَهَاءَ تَحْتَ ظِلِّ السَّمَاءِ مِنْهُمْ خَرَجَتِ الْفِتْنَه یُ وَ إِلَیْهِمْ تَعُودُ» (كافی/ج /8ص 307)زمانی می آید كه فقط اسم اسلام می ماند. مثال: ماشینی كه بر اثر تصادف همه چیزش را از دست می دهد و فقط برای این خوب است كه كنار جاده برای عبرت دیگران بگذارند. از ماشین جز قیافه اش نمانده است.
پس علت عقب ماندگی مسلمانان: 1- سران عیّاش. 2- مردم تن پرور. درباره بنی اسراییل خداوند در یك آیه می فرماید: «فَضَّلْتُكُمْ عَلَی الْعالَمینَ» (بقره/47). شما بر همه عالم فضیلت دارید. در یك آیه دیگر می فرماید: «وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ» (بقره/61). خدا شما را برگرداند به بدبختی و غضب.
5- سرگذشت بنی اسرائیل و عوامل عقب ماندگی
حدود هزار آیه ما در قرآن داریم درباره بنی اسراییل، از امام (ع) سؤال می شد چرا داستان بنی اسراییل درقرآن این قدر طولانی شده؟ حضرت می فرماید: چون سرنوشت مسلمانها عین سرنوشت بنی اسراییل است. جواب عقب ماندگی مسلمانها جواب این سؤال است «كه چرا بنی اسراییل فضیلت و كرامتشان تبدیل به غضب شد؟ » به سه دلیل بنی اسراییل غضب شدند: 1- دانشمندان آنها: «یُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ» (نساء/46)تورات را تحریف كردند. 2- تجّار آنها: «وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ» (نساء/161)دنبال ربا رفته كار نكردند. 3- عوام ترسو: «إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ» (مائده/24)ما می نشینیم و حال جنگ نداریم. امتی كه دانشمندانشان حقائق را تحریف و تجارشان دنبال بهره و سود و عوامشان ترسو شدند، فضیلت آنها تبدیل به غضب می شود. باید این مسأله را در بین مسلمانها مورد بررسی قرار داد تا علت مشخص گردد یعنی اگر مسلمانان عقب ماندند باید آن را در رفتار دانشمندان و تجار و عوام دید. شب بیست و سوم شب خیلی مهمی است باید از آن استفاده كرده، بچه ها را بیدار نگه داشته، اشكی بریزیم. حدیث: «اشك مجرم درب خانه خداوند ارزش دارد. » با خداوند مناجات كرده و مسائل را به او بگوییم كه نمی توانیم نعمتهای او را بشماریم، خوبیهای ما هم بدی است. آن زمان كه برای نماز ایستاده ایم حضور قلب نداریم. در نماز كه ذكر خداوند است غافلیم در غیر نماز كه هیچ. چون می فرماید: «وَ أَقِمِ الصَّلاه یَ لِذِكْری» (طه/14)برای یاد من نماز را بپا دارید. توبه و عذرخواهی كرده، و اگر حق سادات و خمس به عهده ماست بپردازیم و همچنین زكات را، افرادی كه از مارنجیده شده اند راضی كنیم، با روح پاك و اشك و دست دراز از خدا درخواست كنیم. خدایا، همه حالات خوب كه برای اولیاء خود مقدر می كنی و آنچه برای آنها مقدر می كنی در شب قدر همه را برای همه ما مقدر بفرما. خدایا، ما را اهل حسرت و خسارت در قیامت قرار نده.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است