پرسش و پاسخ (17)

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
«السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا أَبَا الْحَسَنِ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ» ، علی ابن ابیطالب جان پیامبر (ص) است. پیامبر (ص) برای هدایت از همه راههای بیان، استدلال و موعظه استفاده كرد. عده ای قبول نكرده و پیشنهاد كردند كه در حق همدیگر نفرین كنیم كه در نتیجه هر كدام به حق هستیم مانده و دیگری نابود شود. قرآن در این رابطه می فرماید: «فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ» (آل عمران/61).
زمانی كه حضرت (ص) می خواهد «اَنْفُس» جان خود را دعوت كند علی (ع) را برای شركت در مباهله دعوت می فرماید و فاطمه زهرا و امام حسن و امام حسین (ع) را. كلمات «نِساءَنا» مربوط به فاطمه زهرا (س) و «أَبْناءَنا» : امام حسن و امام حسین (ع) و «أَنْفُسَنا» می ماند برای علی ابن ابیطالب (ع) كه تعبیر جان بكار برده شده. پس علی (ع) به تعبیر قرآن، جان پیامبر (ص) است. شهادت علی ابن ابیطالب (ع) را خدمت فرزندش حضرت مهدی (ع) تسلیت می گوییم: «السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا أَبَا الْحَسَنِ یَا عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِب»
امسال در ماه رمضان پاسخ به سؤالات بود كه چون در آستانه شب قدر و شب بیست و سوم هستیم می خواهیم خود را آماده كنیم برای دریافت شب قدر، سؤالات مربوط به دعا و شب قدر و اطراف این مسائل را پاسخ می دهیم.
1- شب قدر و بهترین خواسته از خداوند
سؤال اول: بهترین خواسته ها و دعاها به ویژه در شب قدر چیست؟
جواب: واجب ترین واجبات، نماز است و در نماز یك دعاست و آن اینكه: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ» (فاتحه/6)خدایا ما را به راه راست هدایت كن. شاید از اینكه این دعا در نماز جا سازی شده و واجب است خوانده بشود، استفاده كرد كه بهترین دعا، هدایت به راه راست می باشد. كسی نگوید ما كه راهمان مستقیم است، دیگه از مسلمانی بهتر؟ خیر ممكن است برای هر فكری كه می كند و حرفی كه می زند و گامی كه بر می دارد ولقمه ای كه می خورد و رشته تحصیلی كه انتخاب می كند، انتخاب مكان برای انجام وظیفه و انتخاب همسر، ممكن است اشتباه انتخاب كند یا درست انتخاب كند. لذا از خدا بخواهد كه او را به راه راست هدایت كند. هدایت به راه مستقیم مثل كُوك كردن ساعت نیست كه اگه كوكش كنی خودش كار بكند. بلكه مثل: برق و نور است كه اگر یك لحظه قطع شود لامپ خاموش می شود، دائماً نیاز به نور دارد. و ما هم مثل لامپ دائماً نیاز به هدایت داریم لذا در دعا داریم كه: «إِلَهِی وَ إِلَهَ آبَاییلَا تَكِلْنِی إِلَی نَفْسِی طَرْفَه یَ عَیْنٍ أَبَداً» (كافی/ج /7ص 2). خدایا به اندازه یك چشم به هم زدن و كمتر و بیشتر از آن مرا به خودم وا مگذار.
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 2
و بهترین دعا این است كه انسان از خداوند بخواهد مسلمان بمیرد، (حسن عاقبت داشته باشد) . از درب خانه ای عبور می كرد شنید صاحب خانه ای به مناجات این آیه را می خواند: «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَه یَ وَ یَرْجُوا رَحْمَه یَ رَبِّهِ» (زمر/9) ای كسانی كه در دل شب سجده و قنوت و تواضع دارند. حضرت علی (ع) فرمود: این مرد با این حال دعا و مناجاتش، عضو خوارج نهروان شده و به روی من در جنگ شمشیر خواهد كشید. انسان نمی داند چه آینده ای دارد، بسیار انسانهای خوبی كه در یك لحظه سقوط كرده و منحرف می شوند.
- معرفت: مساله معرفت خیلی مهم است. ممكن است افرادی عبادات و مناجاتی داشته باشند ولی معرفت و شناخت كافی نباشد. یكی از اولیاء خدا دید شخصی در مزرعه نشسته و خیلی گریه و دعا می كند، گفت خدایا اگر این بنده من بود هر چه می خواست به او می دادم. خداوند فرمود: برو ببین چه دعایی می كند. آمد دید، دعا می كند كه خدایا مزرعه علف زیاد دارد خری را خلق كن تااین علفها را بخورد. معلوم شد كه دعا می كند ولی عقل و شناخت دعا و درخواست ندارد.
- مكتب حق: «وَ أَظْهِرْ كَلِمَه یَ الْحَقِّ وَ اجْعَلْهَا الْعُلْیَا» (بحارالأنوار/ج /97ص 264)در دعاها عزّت اسلام و مسلمین را بخواهیم.
- مردم و امت: در دعاهای ماه رمضان «اللَّهُمَّ أَغْنِ كُلَّ فَقِیرٍ اللَّهُمَّ أَشْبِعْ كُلَّ جَائِعٍ» (البلدالأمین/ص 222)، همه فقیران، و همه تشنه ها و گرسنه ها. قرآن می فرماید: «وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفینَ» (نساء/75). در هر كجای زمین مظلومی بود، و ناله زد و می توانی، باید او را كمك كنی، نه اینكه، ایرانی، لبنانی و. . . ما در كمك رسانی به مستضعفین مرز جغرافیا یینداریم، بلكه امّت اسلامی در هر كجا باشند.
- نسل: در میان پیامبران هیچكدام به اندازه حضرت ابراهیم (ع) به نسلش دعا نمی كرد. «ذُرِّیَّه یً طَیِّبَه یً» (آل عمران/38)، «وَ مِنْ ذُرِّیَّتی» (بقره/124)، ما نسبت به نسل چه حساسیتی داریم؟ بالاخره اهل نماز و مسجد و كمك به فقرا هستند یا نیستند؟ دیر یا زود ما نیستیم، این حالات و دعاها و اشكها و توسل ها به نسل ما منتقل می شود یا نه؟ حضرت فاطمه زهرا (س) با پاشیدن آب به صورت فرزندانش شب بیست و سوم آنها را بیدار نگه می داشت. برای كار و بازار و استراحت خود و فرزندان جوری برنامه ریزی كنیم كه حتماً شب بیست و سوم بیدار باشیم.
- دعای كلان و زیاد: دعای زیبایی است از امیرالمؤمنین علی (ع) كه می فرماید: خدایا آنچه خوبان قبل از ما از تو خواسته و آنچه خوبان الآن از تو می خواهند و آنچه خوبان در آینده از تو خواهند خواست، همه را به ما عنایت فرما. دعایتان كلان باشد.
2- حكمت بلند كردن دستان در دعا
سؤال دوم: چرا به هنگام دعا دستمان را به آسمان بلند كرده، مگر خداوند در آسمان است؟
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 3
جواب: این به معنای بودن خداوند در آسمان نیست و الا اشاره به آسمان می كردیم. بلكه آسمان مركز تدبیر امور است. می فرماید: «یُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَی الْأَرْضِ» (سجده/5)برنامه ریزی از آسمان می شود. وحی و رزق از آسمان است: «وَ فِی السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ» (ذاریات/22).
همچنین بند به آب و آب از آسمان است. اصل در آسمان است و برای ما اندازه گیری می شود. شب قدر هم شب اندازه گیری است. دست دراز كردن علامت سؤال است آدمی كه سؤال دارد دستش را دراز می كند. دست به آسمان دراز كردن علامت سؤال و فقر است. پس نشانه اشاره به مكان برای خدا نیست.
3- آثار و بركات دعا
سؤال سوم: آیا دعاهایی كه مستجاب نمی شود، اثر دیگری ندارد؟
جواب: ما دعایی نداریم كه مستجاب نشود، همین كه ما با خدا حرف می زنیم استجابت دعاست. مثال: مگر هر كس شنا رفته و شیرجه می رود برای در آوردن لنگِ كفش از استخر است؟ چون خود شنا كردن ارزش است. مثال: اگر حضرت امام خمینی (ره) و یا بوعلی سینا به مجلسی بیایند در كنار آنها نشستن یك ارزش است. اینكه توفیق به ما می دهد كه با او حرف می زنیم یك ارزش است پیداست كه دوستت دارد. مثنوی گوید: شخصی یا ربّ، یا ربّ می گفت. شیطان او را وسوسه كرد اینهمه دعا می كنی و مستجاب نمی شود فایده ای ندارد. او هم تحریك شده و دیگر دعا نكرد، حضرت خضر را به خواب دید كه چرا دعا نمی كنی؟ گفت: هر چه دعا می كنم فایده ندارد. فرمود: كه ما در جواب هر یا ربّ كه به زبان و لب می آوری چند بار «لَبَّیْك» می گوییم. و همین جواب ما استجابتی برای توست. كسانی كه توبه می كنند اول و قبل از آنها خداوند توبه می كند، چون توبه یعنی برگشت. خداوند لطفش را به ما برمی گرداند و بعد ما مشمول آن لطف می شویم و به خود آمده و توبه می كنیم. لذا خیلی ها گناه كرده و توبه هم نمی كنند. توفیق به عذر خواهی علامت چراغ سبز خداوند است بر اینكه دكّان باز است.
- اگر دعا مستجاب نشود، در عوض آن، خداوند از گناهان او می بخشد چون صلاح نبوده دعا مستجاب شود.
- اگر دعا مستجاب نشود ذخیره می شود برای قیامت. حدیث داریم كه: هدیه ای در قیامت به او می دهند، گفته می شود: این به جای دعایی است كه در دنیا مستجاب نشد. می گوید: كاش هیچ كدام از دعاهایم مستجاب نمی شد. مثال: پس اندازی در بانك داشته و از همه آن را برداشت كرده وتنها مقدار اندكی از آن را می گذارد، بعدش بانك قرعه كشی كرده و ده میلیون تومان برنده می شود، می گوید كاش همه آن را گذاشته بودم. همین را بدانید كه خداوند ما را خیلی دوست دارد بدون اینكه ازما طلبی داشته باشد لغزشهای ما را بخشیده و به ما چیزی می دهد، و توبه را هم قبول می كند «قابِلِ التَّوْبِ» (غافر/3)توبه ها را قبول می كند. «یُحِبُّ التَّوَّابینَ» (بقره/222)توبه كنندگان را دوست دارد و «أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر/60)دعا را مستجاب می كند. شب قدر و ماه رمضان را برای گناهكاران قرار داده، برای خوبان كه تمام سال است. و یك شب قدر به اندازه یك عمر ارزش دارد.
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 4
4- نقش دعا در نظام علت و معلولی جهان
سؤال چهارم: با اینكه نظام جهان، نظام عِلّی و معلولی است دعا چه جایگاهی دارد؟
جواب: سؤالی فنّی است بیشتر توجه كنید. نظام جهان حساب و كتاب دارد، مگه می شود گفت: خدایا همین جوری بده؟ هندوانه باید با چاقو پاره شود، هندوانه را بگذاریم و بگوییم خدایا بشكن، این طور كه نمی شود. هر كاری راه و دلیلی دارد. نمی شود علت و معلول پوچ و بی اثرشود. یعنی اگر بخواهی شاگرد اول شوی باید درس بخوانی نمی شود كه با دعا درست شود. دعا به جای علت نیست. ما دو نوع علت داریم: 1- علت ظاهری 2- علت باطنی. بعضی علتها روشن است مثل بعضی از مرضها كه دكتر می فهمد و بعضی از آنها را هم همه دكترها تشخیص نمی دهند. دعا علت است اما علت باطنی می باشد، پس دعا خود می تواند علت باشد. حال ما برای انجام كارهایمان گاهی از علت ظاهری و گاهی هم از علت باطنی استفاده می كنیم. یعنی گاهی از ابزارها (علت ظاهری) استفاده می كنیم و گاهی هم از علت باطنی (دعا) استفاده می كنیم. مثال: شاعری نصف شعر گفته در نصفه دیگر مانده، دوستش در خواب می بیند كه نصف دیگر شعر این است، ماجرا برایش روشن شده امداد غیبی می شود و شعر كامل را برای دوستش می گوید، این هم یك علت و امداد غیبی است.
پس یك شعر را شاعر در ظاهر و بیداری و یك شعر در خواب و از كانال و امداد غیبی درست می شود. یك وقت مامی دانیم برنامه حمله هلیكوپترهای آمریكایی را در طبس در مقابلش می ایستیم و یك وقت هم ما خبر نداریم خداوند برای آن برنامه ریزی می كند. پس كانال غیبی در كنار و كمك كانال و علت ظاهری است نه ضدّ آن. مثال: رزمندگان اسلام از طرف خداوند به واسطه فرشتگان كمك می شوند، فرشته به جای رزمنده و ضد او نیست بلكه در كار و كمك اوست.
دعا هم علت ساز و هم علت سوز، سبب ساز و سبب سوز است. سبب ساز: مثل حضرت زكریّا (ع) خود و همسرش هم پیر بودندو هم فرزند نداشتند، روزی هم كه همسرش جوان بود، نازابود، قرآن می فرماید: «هُنالِكَ دَعا زَكَرِیَّا رَبَّهُ» (آل عمران/38)در همین شرائط و حالات برای فرزند دعا كرد. خداوند فرمود: به دو زوج صد ساله كه همسرش هم در جوانی عقیم و نازا بوده، فرزند می دهیم. و یحیی (ع) را به آنها عطا فرمود، اینجا دعا سبب ساز بود. سبب سوز: حضرت موسی (ع) از خداوند خواست: «رَبَّنَا اطْمِسْ عَلی أَمْوالِهِمْ» (یونس/88)خدایا اموال (فرعون) را دود كن. اینجا اموالی كه سبب بود با دعای موسی (ع) و استجابت خداوند سوخت. پس دعا ضد علت نیست بلكه در كنار علت است و در واقع یك علت معنوی است.
5- نقش دعا و تقدیر الهی
سؤال پنجم: مگر نه این است كه خداوند در شب قدر همه چیز را مقدر و معلوم می كند پس نقش دعا چیست؟
برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 5
جواب: مثال: در یك شورای مركزی تصمیم گرفته می شود به چه كسی، چه جایزه ای بدهیم و برای اینكار برنامه ریزی می كنند، ولی باید افرادی كه می خواهند جایزه بگیرند خود نیز تلاشهایی را كرده باشند. خداوند هم بر اساس تلاشهای خوب و بد افراد برنامه ریزی كرده نعمت می دهد و می گیرد، مثلا می گویند چون فلانی، این ایثار را كرد بچه ای به او می دهند كه از اولیای الهی می شود. یا چون فلانی بی احترامی به یتیم كرد به این بلا گرفتار می شود. خداوند حكیم است و بدون دلیل نه چیزی می دهد و نه می گیرد ولی ما باید زمینه را جوری آماده كنیم كه استحقاق دریافت جایزه را داشته باشیم.
«السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا أَبَا الْحَسَنِ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ» مسجدها و جلسات ما موسمی نباشد كه بعد از این ایّام، خلوت شود، رابطه با خدا باید دائمی باشد نگذاریم زمانی كه مضطر شدیم برویم در خانه خدا. خدایا: بحق محمد و آل محمد (ع) تمام بركات ماه رمضان را نصیب همه ما بفرما. خدایا: هر چه به عمرما می افزایی به ایمان و عمل و عقل، اخلاص و عمق و بركت كار ما بیفزا. خدایا: ایمان كامل، بدن سالم، فكر بلند و باز، روح پاك، نیّت خالص، علم مفید و عمر با بركت لقمه حلال، ذریّه طیّبه، توفیق خدمت به مردم، توفیق عبودیت و چشیدن مزه عبادت را نصیب تك. تك ما بفرما. خدایا: امت و مكتب و رهبر و دولت و نسل و ناموس و عقائد و افكار و مرز و بوم ما حفظ بفرما. خدایا: قلب آقا امام زمان (ع) را برای همیشه از همه ما راضی و ما را از بهترین شیعیان و یاران خودش قرار بده. «والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است