وظایف حكومت در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم
بحث این جلسه در روز شهادت آقا امیرالمؤمنین است كه امسال با روز بیست و دوم بهمن مصادف شده است. در این جلسه چند جمله ای در مورد امیرالمومنین صحبت خواهیم كرد. مقداری هم در مورد وظایف حكومت اسلامی از دیدگاه قرآن و امیرالمومنین صحبت می كنیم.
1- علی مظلوم تاریخ
امیرالمؤمنین مظلوم تاریخ است. پیغمبر ما 63 ساله بود كه قرار شد با كاروانی به مكه بروند. اعلام كردند كه هركس می خواهد به مكه برود، چه بهتر است كه به مدینه بیاید و با كاروان پیغمبر برود. در تاریخ همه اینها نوشته شده است. در تاریخ ریز مسائل ثبت شده است كه پیغمبر چه روزی حركت كرد. كجا ایستاد. كجا حركت كرد. كجا نماز صبح را خواند. در تاریخ مسیر حركت پیغمبر را مو به مو نوشته اند. ولی بسیاری از جنایتكاران تاریخ آن قسمت كه پیامبر از سفر برمی گردد و در غدیر خم علی ابن ابیطالب را به عنوان جانشین خود منسوب می كند را حذف كرده اند. می خواهند بگویند: كه اصلاً غدیری وجود نداشته است. این مظلومیت نیست؟ تمام كارهای پیغمبر را ثبت كرده اند اما هیچ حرفی از غدیر خم نزده اند. بزرگترین جنایت همین است و از این بالاتر نیست. البته عده ای از اهل سنت و شیعه بودند كه تمامی حوادث را نوشته اند. این ها افراد با تقوایی بودند. انصافاً عده ای از اهل سنت به تاریخ خیانت نكردند.
علی ابن ابیطالب مظلوم تاریخ است. قبر علی ابن ابیطالب صد سال مخفی بود. معلوم نبود كه ایشان كجا دفن شده است. حدود صد سال در خطبه ها به امیرالمؤمنین ناسزا گفتند. بخشی از نامه ی معاویه در «نهج البلاغه ی ابن ابی الحدید» آمده است. امام كه شهید شد. دو تا از فرزندان او را هم شهید كردند. همه ی امامان ما شهید شدند. فقط حضرت مهدی (عج) شهید نشده است. ده نسل را كشتند. در میان اصحاب پیغمبر، تنها اصحابی كه یك لحظه رو به بت نكرد، علی ابن ابیطالب بود. چون در ده سالگی ایمان آورد. لذا در مورد علی (ع) می گویند: «كَرَّمَ اللهُ وَجْهَهُ» یعنی خداوند صورت او را گرامی داشت. حتی برای یك لحظه هم رو به بت نیاورد، ولی دیگران سابقه ی بت پرستی طولانی داشتند. گرچه بعدا ایمان آوردند و جزء مومنین و مهاجرین و سابقین شدند، اما در سابقه ی آنها بت پرستی بوده است. در جنگ احد از دام تا دم همه فرار كردند. تنها كسی كه فرار نكرد، علی ابن ابیطالب بود. یك خانمی هم در این جنگ بود كه ایشان هم فرار نكرد. البته این خانم حضرت زهرا نبود.
تنها كسی كه جای پیغمبر خوابید، علی ابن ابیطالب بود. این از كمالات حضرت علی است. ما افتخار می كنیم كه شیعه ی علی هستیم. علاقه به علی و شیعه ی علی امتیاز است. تنها كسی كه جای پیغمبر خوابید، علی ابن ابیطالب بود. تنها كسی كه سوره برائت را برای كفار خواند، حضرت علی (ع) بود. چون سوره برائت نارنجك است و بسم الله هم ندارد. همه سوره ها به غیر از سوره ی برائت بسم الله دارند. اگر كسی بخواهد نارنجك بیندازد، نمی گوید: رحمت! نارنجك با رحمت جور در نمی آید. سوره برائت نارنجكی است كه خدا می خواهد در دل مشركین پرت كند. مشركین نجس هستند. بت
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 2
پرستان حق ورود به مسجد الحرام را از امسال ندارند. خدا از مشركین بیزار است. پیغمبر از مشركین بیزار است. خواندن سوره ی برائت مرد می خواهد. لذا پیغمبر اسلام (ص) چند دفعه این سوره را به افرادی داد تا بخوانند اما نتوانستند. بالاخره علی ابن ابیطالب این سوره را خواند. تا پیغمبر زنده بود، علی ابن البیطالب خطبه نخواند. این خیلی مهم است. تمام خطبه های نهج البلاغه بعد از رحلت پیغمبر بوده است. تا پیغمبر زنده بود ایشان خطبه نخواند. از این كار می فهمیم كه تا استاد زنده است، شاگرد حریم را نگه دارد.
روز بیست و یكم شهادت امیرالمؤمنین است. چرا علی ابن ابیطالب در كعبه متولد شد؟ چون مردم به سوی كعبه نماز می خوانند. خدا علی را در كعبه گذاشت تا هركس به كعبه توجه می كند، به علی هم توجه داشته باشد. گاهی آدم وقتی به خانه می رود و می بیند كه كسی در خانه نیست، یك یادداشت می گذارد و اعلام می كند كه من بیرون از خانه هستم. سعی می كند كه یادداشت را هم در جای خوبی بگذارد كه شخص در اولین فرصت نگاهش به آن بیفتد. مثلا آن را به لامپ آویزان می كند. چون اگر كسی به خانه بیاید و لامپ را روشن كند، اگر قسمتی از نور خانه تاریك باشد سریع متوجه نور می شود و به لامپ نگاه می كند. لامپ مسلمان ها كعبه است كه همه به او توجه می كنند و روزی پنج بار برای نماز مقابل آن می ایستند.
علی ابن ابیطالب در كعبه متولد شد كه توجه همه را به سوی كعبه جلب كند. علی (ع) مقام خیلی بالایی دارد. در این شب ها من هرچه قدر از علی بگویم، كم گفته ام. ما نمی توانیم از او بگوییم. روز شهادت امیرالمؤمنین است. چه خوب است كه در دانشكده های ما به خصوص رشته های حقوقی و سیاسی، خطبه های حضرت تدریس شود. من بسیاری از كتاب های دانشكده ی مدیریت، دانشكده ی حقوق و دانشكده ی علوم سیاسی را خوانده ام. نامه های حضرت امیر را باید متن درسی قرار داد. بزرگترین خطبه ها و نامه های حضرت امیر مسائل سیاسی است. آرزوی ما این است كه حكومت ما پرتویی از حكومت امیرالمومنین باشد. ما نمی توانیم مثل او بشویم. امیرالمومنین فرمود: شما نمی توانید مثل من بشوید. بیست و دو بهمن روز پیروزی ما است. ما در زیر سایه ی علی ابن ابیطالب به پیروزی رسیدیم. رهبر ما فرزند علی بود و امت ما در خط علی ابن ابیطالب بودند. ما حزب نداشتیم همانطور كه علی ابن ابیطالب حزب نداشت. ما فقط یك رهبر مخلص داشتیم. چطور شد كه ما در بیست و دوم بهمن پیروز شدیم؟ علی ابن ابیطالب پسری به نام امام حسین دارد. امام حسین فرمود: خون بر شمشیر پیروز است. یعنی با عمل ثابت كرد كه بنی امیه شمشیر دارد و حسین خون دارد و خون بر شمشیر پیروز است. امام هم این خط را گرفت و به مردم گفت: مردم ایران نگویید: شاه تانك و توپ و مسلسل دارد. توپ و تانك و مسلسل دیگر اثر ندارد. همین شعار كه می گویید درست است. شما درخط حسین باشید كه حسین با عمل ثابت كرد كه خون بر شمشیر پیروز است. رمز پیروزی ما در بیست و دوم بهمن خطی بود كه امام ما از امام حسین (ع) گرفت. حالا كه به حكومت رسیدیم چه كنیم؟ بیست و دوم بهمن روز پیروزی ما و روز شكست دشمن است. ایام الله است. یكی از شرح وظایف انبیاء این است. خدا به پیغمبرش می گوید: «وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ» (ابراهیم/5)ایام الله را به یاد مردم بیاور.
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 3
علامه طباطبایی ایام الله را در تفسیر معنا می كند. كلمه ی ایام الله در قرآن آمده است. ایام الله روزی است كه مومنین به عزت برسند و كفار به هلاكت برسند. روزی است كه كفر سرنگون شود. ایام الله روزی است كه مسلمان ها نجات پیدا كنند. بیست و دوی بهمن هم روز عزت ما و هم روز سقوط رژیم است.
2- وظایف حكومت اسلامی در قرآن
حالا ببینیم كه قرآن وظایف حكومت اسلامی را چه طور تعیین می كند. قرآن می فرماید: «الَّذینَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْض ِ أَقامُوا الصَّلاه یَ وَ آتَوُا الزَّكاه یَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَه یُ الْأُمُورِ» (حج/41)مومنین كسانی هستند كه وقتی قدرت به دست گرفتند و در بیست و دوم بهمن پیروز شدند: (وظایف حكومت: ) 1- «أَقامُوا الصَّلاه یَ» 2- «آتَوُا الزَّكاه یَ» 3- «أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ» 4- «نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ» این ها در رأس وظایف می باشد. ما باید این اهداف را پیاده كنیم. نیروهای نظامی امنیت را فراهم می كنند. «مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنی لا یُشْرِكُونَ بی شَیْئاً» (نور/55)امنیت برای چیست؟ «أَمْناً یَعْبُدُونَنی» ما برای عبادت امنیت می خواهیم. «الَّذینَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْض» در قرآن چند بار «مَكَّنَّاهُمْ» آمده است. «مَكَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْض» طاغوت قدرت را بدست می گیرد. «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» (بقره/205)وقتی طاغوت ولایت را بدست گرفت، سعی می كند كه در زمین فساد كند و نسل ها را به نابودی بكشاند. «أَقامُوا الصَّلاه یَ» كشور ما همیشه با نماز بوده است. ما باید از خدا تشكر كنیم. نماز چیست؟
شخصی به امام صادق گفت: ای امام هرچه راجع به حج سوال می كنند، باز هم حرف نو داری و حرف هایت تمام نمی شود. مگر حج چقدر مسئله دارد؟ امام صادق (ع) دوباره برای آن مرد اهمیت حج را توضیح دادند. حج با تمام اهمیتش قبله ی نماز است. یكی از شرایط نماز قبله است.
مقام معظم رهبری در پیام امسالشان برای اجلاس نماز فرمودند: اگر همین نماز درست انجام بشود، تدریجاً همه كارهایمان درست می شود. نمازگزار نمی تواند دزد باشد. اگر دكمه و نخ لباس غصبی باشد، نماز باطل است. من با دادستان چهار استان بزرگ صحبت كردم و متوجه شدم كه اكثر مجرمین آنهایی هستند كه از نماز بریده اند. نماز خیلی مهم است. اگر ما تمام خدمات را ارائه بدهیم، یعنی به تمام خانه ها ماشین بدهیم و اتوبان، بلوار، پل و مترو بسازیم، شرط قبولی آن نماز است.
امیرالمؤمنین به استاندار فرمود: «وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَیْ ءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلَاتِكَ» (نهج البلاغه/ نامه 27)بدان كه تمام اعمال و كارهای تو تابع نماز است. من گاهی وقت ها غصه می خورم كه همه حركت های یك مسئول مملكتی را نشان می دهند اما نمازی كه ایشان آن چنان با شكوه می خواند، نشان نمی دهند. تمام كارهای ما تابع نماز است. پلیس جلوی شما را می گیرد و می گوید: گواهینامه رانندگی شما را ببینم. اگر شما هر نوع گواهینامه را نشان پلیس بدهید اما گواهینامه ی رانندگی را نشان ندهید نمی گذارد كه شما بروید. نماز بهترین هدیه است. شما روز بیست و یكم می خواهید هدیه ای برای امیرالمؤمنین بفرستید. چه كار می كنید؟ بلند شوید و دو ركعت نماز بخوانید. بگویید: خدایا ثواب نماز من هدیه ای برای روح امیرالمؤمنین باشد. بهترین هدیه به شهداء و زندها نماز است. امیر المومنین یك برادر به نام جعفرطیار دارد
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 4
كه در جنگ موته دو دست او مثل حضرت ابوالفضل قطع شد. پیغمبر می خواست به او هدیه بدهد. گفت: جعفر تو خیلی زحمت كشیدی. بنیانگذار اسلام در آفریقا بودی. قهرمان جنگ موته بودی و من می خواهم به تو هدیه ای بدهم. بعد گفت: هدیه تو نماز جعفر طیار است و نماز هدیه ای به زنده و مرده است.
من اگر ثوابی دارم، برای امیرالمومنین است. من چیزی ندارم كه هدیه كنم. یا امیرالمؤمنین این حرف را می زنم كه ملت عزیزم بشنوند.
شراب چند نوع ضرر دارد: شراب به كلیه، قلب و دستگاه گوارش آسیب می رساند. قرآن می گوید: شراب نخور. هیچ كدام از این ضررها در قرآن گفته نشده است اما گفته است: «یَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاه یِ» (مائده/91)شراب تو را از نماز باز می دارد. هر كاری كه ما را از نماز باز بدارد، بد است. اگر تجارت تو را از نماز بازدارد، بد است. اگر یك فیلم تو را از نماز بازدارد، بد است.
مسئله نماز خیلی مهم است. نماز انس با معبود است. نماز دل سپردن به خداست. نماز فریاد عشق است. نماز رمز این است كه خدایا من تو را دوست دارم. كسی كه نماز نمی خواند خدا را دوست ندارد. اگر كسی خدا را دوست داشته باشد، با او حرف می زند. چطور ما خدا را دوست داریم ولی نمی خواهیم با او حرف بزنیم؟ نماز میزان عبودیت است. من خواهش می كنم كه در روز شهادت امیرالمؤمنین با هم قراری بگذاریم كه نماز را با جماعت بخوانیم. نماز را اول وقت بخوانیم. برای نمازهایمان برنامه ریزی كنیم. من خواستم كه این مسئله را در یك روز مهم بگویم كه بیشتر به آن فكر كنید. سعی كنیم با نماز آشنا بشویم. در هر خانه ای یك كتاب نماز باشد. پیامبر (ص) می فرماید: «الصَّلَاه یُ مِیزَانٌ مَنْ وَفَّی اسْتَوْفَی» (كافی/ ج /3 ص 266)میزان نماز است. بدون نماز ما چطور بفهمیم كه این فرد متعهدی هست یا نه؟ اگر كسی ریش داشته باشد، ما می توانیم بگوییم كه این فرد خوبی است؟ علامت تعهد و تعبد این است كه چقدر با خدا رابطه داریم. ما با كسی كه نماز نمی خواند، نباید دوست بشویم. حدیث داریم چرا با كسی كه لطف خدا را نادیده می گیرد و در برابر خدا شكر نمی كند، دوست هستی؟ او لطف تو را هم نادیده می گیرد. اگر كسی اهل نماز نیست، دخترتان را به او ندهید. كسی كه در نماز جمعه و نماز جماعت نمی آید را ترك كنید. كسی كه امت را ترك كرده است، رها كنید.
3- پرداخت كردن زكات
حالا كه حكومت را گرفتید و در بیست و دوم بهمن پیروز شدید زكات بدهید. من حدیث هایی كه مربوط به زكات است و در جامع الاحادیث است را شمرده ام. سه هزار و صد و پنجاه و پنج حدیث جدید در جامع الاحادیث است كه مربوط به مرحوم آیت الله بروجردی است. ما اگر زكات داشته باشیم دیگر نیازی به جشن عاطفه ها نداریم. كشاورزها قرار بگذارند و بگویند: خدایا امسال زكات مالم را می دهم. داریم اگر كسی زكات ندهد وقت مردن می گویند: تو باید مثل یهودی ها یا مسیحی ها از دنیا بروی. تو مسلمان نیستی. پیغمبر پنج نفر را از مسجد بیرون كرد. گفتند: یا رسول الله! چرا اینها را بیرون می كنی؟ فرمود: اینها نماز می خوانند اما زكات نمی دهند. پیامبر (ص) فرمود: «إِذَا مُنِعَتِ الزَّكَاه یُ مَنَعَتِ الْأَرْضُ
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 5
بَرَكَاتِهَا» (كافی/ ج /3 ص 505)حدیث داریم اگر زكات ندهید، زمین بركات خودش را از شما منع می كند. امام صادق (ع) می فرمایند: «إِذَا أُمْسِكَتِ الزَّكَاه یُ هَلَكَتِ الْمَاشِیَه یُ» (من لایحضره الفقیه/ ج /1 ص 524)اگر زكات ندهید، چهارپایان شما می روند. امیرالمومنین (ع) فرمود: «الْمَاعُونُ الزَّكَاه یُ الْمَفْرُوضَه یُ وَ مَانِعُ الزَّكَاه یِ كَآكِلِ الرِّبَا وَ مَنْ لَمْ یُزَكِّ مَالَهُ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ» (بحارالأنوار/ ج /93 ص 29)كسی كه زكات نمی دهد مثل كسی است كه ربا می خورد و ربا خوردن مثل زنای با مادر است. در جامعه ی ما كم كم دارد این فكر پیدا می شود. می گویند: من یك میلیون تومان به شما می دهم و ماهی چهل تومان می گیرم. این كار ربا است و حرام است. یك درهم ربا، جنگ با خدا است. مواظب باشیم كه لقمه ی حرام نخوریم.
امام صادق (ع) فرمود: «مَنْ مَنَعَ الزَّكَاه یَ وُقِفَتْ صَلَاتُهُ حَتَّی یُزَكِّیَ» (كافی/ ج /3 ص 504)اگر كسی اول زكات بدهد و بعد نماز بخواند نمازش قبول است. اگر زكات نداد نمازش هم قبول نیست. امام صادق (ع) فرمود: «وَ مَانِعُ الزَّكَاه یِ یَضْرِبُ عُنُقَهُ» (كافی/ ج /6 ص 503)در بعضی از جاها اگر زكات ندهند، می شود جنگ كرد. پیامبر (ص) فرمود: «إِذَا عَمِلَتْ أُمَّتِی خَمْسَ عَشْرَه یَ خَصْلَه یً حَلَّ بِهَا الْبَلَاءُ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا هِیَ قَالَ إِذَا كَانَتِ الْمَغَانِمُ دُوَلًا وَ الْأَمَانَه یُ مَغْنَماً وَ الزَّكَاه یُ مَغْرَماً» (خصال صدوق/ ج /2 ص 500)اگر كسی زكات را ضرر بداند، خداوند بر او بلا نازل می كند. كشاورزان عزیز ما زكات خود را بدهند.
یكی از استاندارها می گفت: زكات استان ما در یك سال پنج میلیارد تومان می شود. شما می دانید كه با این پنج میلیارد تومان می توان جهیزیه ی دخترهای فقیر را تهیه كرد. می دانید كه با این پول می شود كلی دانشگاه ساخت. زكات مال خود را بدهید. الان هفده سال از انقلاب می گذرد. قرآن می گوید: حالا كه حكومت را بدست گرفتید و پیروز شدید، زكات مال خود را بدهید و نماز هایتان را به موقع بخوانید. «وَ أَوْصانی بِالصَّلاه یِ وَ الزَّكاه یِ ما دُمْتُ حَیًّا» (مریم/31)عیسی می گوید: من مأمور به نماز و زكات هستم. زكات امتحان است. «قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِكُمْ بِإِخْرَاجِ الزَّكَاه یِ» (عیون أخبارالرضا/ ج /2 ص 88)زكات وسیله ی آزمایش است. كسی كه زكات نمی دهد از امتحان موفق بیرون نمی آید. اگر زكات بدهید، به موقع باران می آید. حالا كه جمهوری اسلامی گندم را می خرد، وضع مالی شما بهتر شده است. پس زكات مالتان را بدهید. كشاورز عزیز نور از خداست، باران از خداست. زمین از خدا است. فقط كشاورزی از تو است. باید سهم خود را بدهی. افرادی لحظه ی مردن می گویند: «رَبِّ ارْجِعُونِ» (مومنون/99)خدایا مرا برگردان. قول می هم كه كار خوب بكنم. آنها كسانی هستند كه زكات ندادند. هنگام مردن می بینند كه وضعشان بد است، برای همین التماس می كنند.
حدیث داریم كه زیر بنای اسلام زكات هست. پیامبر (ص) فرمود: «الصَّلَاه یُ عَمُودُ الدِّین» (أمالی طوسی/ ص 529)نماز پایه دین است. دین كه یك پایه ندارد. زكات پایه ی دین است. كلمه ی زكات 32 بار در قرآن آمده است. كلمه ی بركت هم 32 بار آمده است. یعنی زكات با بركت برابر است. خیلی از دامداران ما نباید زكات بدهند. چون پول علف می دهند. دین ما دین خوبی است. می گوید: اگر پول علف می دهی، نباید زكات بدهی. می گوید: اگر پول آبیاری می دهی، از هر
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 6
بیست كیلو محصول، یك كیلو بده. اگر آبیاری آن دیمی است از هر ده كیلو محصول، یك كیلو بده. یعنی خدا مراعات حال مردم را كرده است. كلمه ی زكات و بركت 32 بار در قرآن آمده است. یعنی بركت با زكات برابر است. 28 بار زكات در كنار نماز آمده است. «یُقیمُونَ الصَّلاه یَ وَ یُؤْتُونَ الزَّكاه یَ» (مائده/55)امیرالمؤمنین می گوید: بدان تمام كارهای تو تابع نماز است. «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذی بِبَكَّه یَ مُبارَكاً وَ هُدیً لِلْعالَمینَ» (آل عمران/96)خدا وقتی می خواهد طرح كره زمین را بزند اول كعبه را رسم می كند و براساس كعبه زمین را رسم می كند. به امید روزی كه مهندسین نقشه برداری ما تمام كارهای خود را طبق نقشه ی مسجد جلو ببرند. مهندسین شهر ما بگویند: اینجا مسجد است. این مسجد باید از هر پنج طرف به خیابان راه داشته باشد. اول مسجد را درست كنیم و بعد بر اساس آن پادگان را بسازیم. حالا كه حكومت را بدست گرفته اید نماز را به پا دارید و زكات بدهید. حدیث داریم كه اگر مردم زكات بدهند، دیگر هیچ گرسنه ای روی كره زمین وجود نخواهد داشت.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است