دعا در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم
این بحث در شب بیست و یكم ماه رمضان گفته می شود. شب بیست و یكم امسال، شب بیست و دوم بهمن است. درباره ی این شب باید مسایلی را بگویم. بخشی از بحث این جلسه ی ما راجع به دعا خواهد بود. چند جمله ای هم راجع به آقا امیرالمومنین صحبت خواهیم كرد. اگر وقت شد، یك اشاره ای هم به بیست و دوم بهمن می كنیم.
1- افراد خوب و بد در تاریخ
امیرالمومنین (ع) سی سال قبل خبر شهادت خود را شنیده بود و منتظر شهادت بود. هنگام شهادت خود فرمود: «فزت» رستگار شدم. علی بن ابیطالب خودش شهید شد. همسرش شهید شد. فرزندانش امام حسن و امام حسین شهید شدند. در تاریخ اسلام دودمانی نبوده كه بركتش مثل دودمان ابوطالب باشد. ابوطالب عموی پیغمبر بود. پدر امیرالمومنین بود. اولین حامی برای پیغمبر ابوطالب بود. پیغمبر ما ده عمو داشت. بعضی از آنها مثل ابولهب بد بودند. قرآن می گوید: «تَبَّتْ یَدا أَبی لَهَبٍ وَ تَبَّ» (مسد/1)خدا دستش را قطع كند. بعضی ها مثل حمزه خوب بودند. حمزه قهرمان جنگ احد بود. حمزه سید الشهدا مثل ابوطالب خوب بود. پیامبر هم عموی خوب داشت و هم عموی بد. از عموی خوب تجلیل می كند و به عموی بد هم «تَبَّتْ یَدا» می گوید. این به ما درس می دهد كه اسلام دین رابطه نیست، ضابطه است. یك عمو مورد توجه قرار می گیرد و یك عمو مورد نفرت است. در طول تاریخ هركس قرآن می خواند می گوید: «تَبَّتْ یَدا» هركس قرآن می خواند به عموی پیغمبر لعنت می فرستد و این دلیل بر این است كه ما فامیل بازی نداریم. خوب، خوب است. بد، بد است. هركس كه می خواهد، باشد. ابوطالب از اولین حامیان پیغمبر بود. گاهی كسانی كه می خواستند پیغمبر را زجر بدهند، به احترام عموی پیامبر كوتاه می آمدند. همسر او فاطمه بنت اسد است كه به افتخار او كعبه شكافته شد. امیرالمومنین اولین موجود در عالم هستی است كه در كعبه متولد و در مسجد شهید شد. این ها از امتیازات حضرت علی (ع) می باشد. اگر كسی قهرمان كشتی یا وزنه برداری باشد عارف نیست. چون اگر عارف بود حال كشتی گرفتن را نداشت. اگر كسی پول خرج كند، علامه نیست و اگر كسی علامه باشد معمولاً پول ندارد كه خرج كند. در امیرالمومنین همه كمالات یك جا جمع می شود. آنجا كه قرار است قدرت داشته باشد چهارهزار نفر را به درك واصل می كند. در جنگ نهروان، نمی ترسد. آنجا كه باید عاطفه داشته باشد از دیدن یك بچه ی یتیم می لرزد.
در قرآن آیاتی داریم كه نمی دانم جز علی بن ابیطالب مصداق دارد یا نه؟ قرآن می گوید: «وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللَّهَ» (احزاب/39)فكر می كنید چه كسی می تواند باشد كه از احدی نترسد؟ یا باید علی باشد و یا باید بنیانگذار 22 بهمن باشد. امام فرمود: به جدم قسم از احدی نترسیدم. اگر ما امام را نمی دیدیم، می گفتیم: این آیه مصداق جاری حضرت علی است. یا باید علی باشد یا شیعه علی باشد. «لا یَخْشَوْنَ أَحَداً» از احدی نمی ترسد. روز بمباران امام را با التماس زیر حسینیه ی جماران به عنوان سنگر می برند. پزشك می آید. می گویند: آقای پزشك الان كه تهران بمباران می شود، یك نوار قلب از امام بگیرید. امام می فرماید: اول یك نوار قلب از آقایان بگیرید. قلب من آرام است. خیلی مهم است
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 2
كه آدم در وصیت نامه اش بنویسید من با قلبی آرام شما را ترك می كنم. در كره زمین چنین قلبی وجود داشته است؟ امام كجا و امیرالمومنین كجا! نسبت امام به امیرالمومنین مثل نسبت یك ظرف آب به اقیانوس است. مگر می شود در یك شب هزار ركعت نماز خواند؟ بله می شود. امیرالمومنین می تواند. گفتند: شما دروغ می گویید. چنین چیزی نمی شود. نمی شود كه آدم در یك شب هزار ركعت نماز بخواند. علامه امینی صاحب كتاب الغدیر یك سفر به مشهد آمد. سی شب در حرم ماند و هرسی شب، هزار ركعت نماز خواند. گفت: من كه شیعه ی علی هستم، توانستم بخوانم.
شب شهادت امیرالمومنین است. برای علی (ع) شیر می آورند. امیرالمومنین می فرماید: مقداری از این شیر را به قاتل من بدهید. شاعر خیلی زیبا گفت:
به جز از علی كه گوید به پسر كه قاتل من *** چو اسیر تو است اكنون، به اسیر كن مدارا
هیچ كس مثل علی (ع) نیست. حضرت علی وقتی به مهمانی می رفت، غذا نمی خورد. هنگامی كه به خانه برمی گشت مقداری غذا می خورد. وقتی آب دهان به او پرتاب می كنند، می رود قدم می زند و خودش را كنترل می كند و بعد بر می گردد. می پرسند: چرا چنین كردی؟ می گوید: می خواستم حركت من فقط برای خدا باشد و برای انتقام از جسارت او نباشد.
2- مشخصات یك كشور اسلامی
شب شهادت آقا امیرالمومنین است. كشور ما كشور علی است و تنها كشوری است كه «أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ» در اذانش گفته می شود. «أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ» نشانه ی ملت ما است. رمز ما است. كشور ما كشور علی است. كشورهای دیگر یك ماه بمباران را قبول نمی كنند اما ما هشت سال بمباران را قبول كردیم. ما تربیت شده علی هستیم. ولی كشورهای دیگر از این نعمت محروم هستند. ما افتخار می كنیم كه رهبر انقلاب ما فرزند علی است. شب شهادت امیرالمومنین و شب قدر است. در این شب ها باید خیلی دعا كنیم. ما هرچه داریم از دعا داریم. صدام بیش از ما تانك و توپ داشت. تكنولوژی همه ی كشورها خیلی از ما پیشرفته تر است. اما آرامشی كه در ایران هست در هیچ كجای كره زمین نیست. این آرامش در سایه ذكر خدا و ایمان است. «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (رعد/28)قلدری صدام بیش تر از ما است. تكنولوژی آمریكا بیش تر از ما است. جمعیت چین بیش تر از ما است. اما هیچ كدام از اینها به اندازه ی ما آرامش ندارند. 165 موشك در دزفول افتاد اما مردم آن شهر آرام بودند و روانی نشدند. اگر یكی از این موشك ها در هر كشوری بیفتد، اساتید دانشگاهی و روان شناس آن دانشگاه روانی می شوند. این آرامش از كجا است؟ از دعا و ذكر است. «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»
3- معنای دعا
می خواهم یك مقدار راجع به دعا صحبت كنم. پناه خواستن فطری است. اما هركسی به یك نحوی پناه می گیرد. یك نفر به شرق پناه می برد. یك نفر به غرب پناه می برد. یك نفر به پول پناه می برد. یك نفر به زور پناه می برد. اما ما به خدا پناه می بریم. دلها دست خداست. خدا دل را گرایش می دهد. پناه خواستن فطری است. ما نباید به هیچ كسی جز
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 3
خدا پناه ببریم. دعا به معنی پناه بردن به قدرت بی نهایت است. آنهایی كه خدا را رها كردند به سراغ چه چیزی رفته اند؟ بد نیست به آنهایی كه از خدا بریدند، نگاهی بكنید. راسل می گوید: من معتقد بودم كه همه چیز از خداست. بعد از خودم سوال كردم كه خدا را كی آفریده؟ خدا از كجاست؟ گیج شدم و گفتم: خدا همه را آفریده است. پس خدا از كجاست؟ گیج شدم و دست از خدا كشیدم. از خدا بریدم. گفتیم: پس چیزهایی كه در اطراف ما است چگونه به وجود آمده است؟ می گوید: همه چیز از ماده است. گفتیم: ماده از كجاست؟ می گوید: ماده از قدیم بوده است. گفتیم: خدا از قدیم بوده است. كسی كه از خدا برید به این جا كشیده می شود. دعا به معنی پناه بردن است. كسی كه خدا دارد همه چیز دارد. امام حسین (ع) می فرماید: «مَا ذَا وَجَدَ مَنْ فَقَدَكَ وَ مَا الَّذِی فَقَدَ مَنْ وَجَدَكَ» (إقبال الأعمال/ ص 349)هركس تو را پیدا كرد، چه ندارد. هركس تو را ندارد پس چه دارد. دعا به معنی پناه بردن به یك قدرت غیبی است. خود دعا عبادت است. لازم نیست كه دعا مستجاب بشود. حرف زدن با خدا خودش یك ارزش است. اگر بوعلی سینا یك جایی نشست، نزد بوعلی سینا نشستن افتخار است. لازم نیست كه هركسی نزد بوعلی سینا برود و پرتغال بخورد. در جوار بوعلی سینا بودن یك ارزش است. كنار نهر آب خانه داشتن ارزش است. حتی اگر آب نهر در خانه نیاید. كنار گل بودن ارزش است گرچه شاخه ی گل در خانه ی ما نیاید. مگر هركس شیرجه می رود، می خواهد از داخل استخر لنگه كفش بیرون بیاورد. شیرجه زدن ارزش دارد حتی اگر داخل استخر چیزی نباشد. گاهی وقت ها داریم كه طرف دعا می كند و خدا به فرشته ها می گوید: اگر دعای او را مستجاب كنم، دیگر دعا نمی كند. خدا به او نمی دهد تا باز هم بیاید. گاهی وقت ها كه دعا مستجاب نمی شود به خاطر این است كه او می خواهد ما در خانه اش برویم. دعا عمل صالح است. دعا ارزش است، دعا می تواند مقدرات را عوض كند. گاهی وقت ها در شب قدر برای شما چیز شری مقدر می شود اما شما با دعا كردن می توانی چیز شر را تغییر بدهی. چراغ قرمز می گوید: نرو. ولی گاهی پلیس راه می گوید: با اینكه چراغ قرمز است، من به تو می گویم: برو. حرف پلیس بر چراغ قرمز مقدم است. دعا گاهی وقت ها جلوی مقدرات را می گیرد.
4- نوع دعا نشانه عقل است
امام باقر (ع) فرمودند: «إِنَّ الَّذینَ یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ» (غافر/60)آنهایی كه نسبت به عبادت تكبر می كنند، دعا نمی كنند. نوع دعا كردن دلیل بر این است كه آدم چقدر فكرش كار می كند؟ چند راه وجود دارد كه شما بفهمید كه رشد فكری شخص چه طور است. اول می شود كه به او بگوییم: دو تا شعر بخوان. از اینكه این جوان چه شعری حفظ كرده است، می توان فهمید كه فكر او چطوری است. یعنی محفوظات نشان دهنده ی فكر آدم است. بعضی وقت ها می بینی كه یك جوان قوطی كبریت جمع می كند. بعضی از جوان ها تمبر جمع می كنند. محفوظات نشانه ی فكر آدم است. دعا نشان دهنده نوع فكر است.
می دانی علی (ع) چه می گوید؟ ما وقتی دعا می كنیم، چند درجه دعا داریم. بعضی ها می گویند: خدایا بچه ام! خانه ام! لباسم! ماشینم! دختر و پسر مدرسه ای می گویند: امتحانم! كنكورم! نمره ی این ها خیلی پایین است كه بیش از خودشان
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 4
به بالاتر فكر نمی كنند. جواب اینها طور دیگری است. بعضی ها كه دعا می كنند، می گویند: خدایا به من و به دوستان من و به بستگان من كمك كن. این یك خورده توسعه دارد و خوب است. یك عده می گویند: خدایا حاجات همه ی مردم ایران را برآورده كن. یك عده می گویند: خدایا حاجات كل بلاد اسلامی را برآورده كن.
5- دعای امیرالمؤمنین
امیرالمؤمنین چه می گوید؟ امیرالمؤمنین در یكی از دعاهایش می گوید: خدایا آنچه در تاریخ گذشته، اولیا تو از تو خواسته اند و آنچه مردان خدا از تو می خواهند و آنچه در آینده مردان خدایی كه هنوز متولد نشده اند و بعد از تولدشان از تو می خواهند همه را برای همه ی ما اجابت كن. این دعا خیلی مهم است. دعا كردن را باید از امیرالمومنین یاد بگیریم. به مسجد می روید تا قلبتان را پاك كنید. اگر قلب پاك باشد، خدا لطف می كند. اگر ظرفی را بیاورند كه كثیف باشد، شما در آن غذا نمی ریزید. می گویید: این ظرف كثیف است. با روح آلوده به مسجد نرویم. برای اینكه دعای شما مستجاب شود، به فكر لقمه ی حلال باشید. حدیث داریم اگر می خواهید دعایتان عملی باشد، عمل هم بكنید. دعای بی عمل مثل تفنگ بی فشنگ است. كسی كه دعا می كند ولی عمل نمی كند مثل سوزنی است كه در پارچه فرو می رود ولی نخ ندارد. با این سوزن چیزی دوخته نمی شود.
6- رموز مستجاب شدن دعا
از دیگر رمزهایی كه باعث استجابت دعا می شود، استغفار است. یكی دیگر از شرطهای استجابت دعا حضور قلب با معرفت است. به دعاهای قرآن توجه كنیم. بخشی از پیروزی ما به خاطر دعا است. صدام آمد و گفت: من سه روزه ایران را می گیرم. همه دولت ها هم گفتند: ما به تو كمك می كنیم. اما ما با دست خالی، بدون امكانات لازم بعد از هشت سال روسفید شدیم و صدام روسیاه. امام با دست خالی روسفید شد. شاه با صد كشور حامی روسیاه شد. این ها جز با دعا و امداد غیبی میسر نمی شود.
به دعا خیلی توجه كنید. اصلاً دعا آدم را تخلیه می كند. دعا هیجان را می خواباند. دعا به آدم آرامش می دهد چون ذكر خداست. دعا یك معامله با خداست. خدا می گوید: تو به یاد من باش. من خودم به یاد تو هستم، «فَاذْكُرُونی أَذْكُرْكُمْ» (بقره/152)شما به یاد من باشید، من هم به یاد شما هستم. اگر شما سر نماز بروی و به خدا توجه كنی، خدا هم به شما توجه می كند. چرا ما توجه خدا را به خودمان جلب نمی كنیم. نماز خواندن ما چقدر ارزش دارد؟ ما ده دقیقه نماز می خوانیم. ما در این ده دقیقه می توانیم چه كار كنیم؟ ده دقیقه چقدر ارزش دارد؟ می گوید: آقا ده دقیقه به من توجه كن. توجه خدا را جلب كن. یك لحظه آنتن روحت را به طرف خدا بگیر. تمام تصویرهای هستی را جلب كن. آنهایی كه به هركس و ناكسی دل بستند، باختند. دعا در پیروزی انقلاب ما نقش مهمی داشت. اشك هایی كه رزمنده ها در جبهه ریختند، خیلی نقش داشت. خداوند اراده كرده بود كه به قوم یونس بلا نازل كند. قوم یونس دعا كردند. بلای قطعی برطرف شد.
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 5
پیغمبر ما چند حربه داشت. 1- استدلال و بیان و منطق. 2- معجزه. 3- نفرین و دعا. گاهی وقت ها بیاییم دعا كنیم. دعا یكی از اهرم های ایمان است. لازم نیست كه دعا عربی باشد. فارسی دعا كنید. فرم دعا این است. گاهی دعاها، دعاهای فرهنگی است. گاهی دعاها، دعاهای سیاسی است. مثلاً در سوره نسا ببینید كه دعا چیست؟ دعا فقط این نیست كه خدایا من را بیامرز. خدایا طاغوت را نابود كن. خدایا ما را از شر ستمگران نجات بده. خدایا توفیق تشكیل حكومت را به ما بده. دعاهای سیاسی در قرآن زیاد است. «وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْیَه یِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِیًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصیراً» (نساء/75)دعا می كنند كه خدایا ما می خواهین از شر ستمگران نجات پیدا كنیم. خدایا از طرف خودت یك ولی، سرپرست و رهبر تعیین كن. تو ما را یاری كن. رهبر ما را تو تعیین كن. ما را از شر ستمگران نجات بده. این دعاها در قرآن است. همه ی دعاها «رَبِّ اغْفِرْ لی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِناً وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ لا تَزِدِ الظَّالِمینَ إِلاَّ تَباراً» (نوح/28)نیست. خدایا مرده ها را بیامرز و مریض ها را شفا بده. بعضی ها دعاهایشان در همین حد است. خدایا مرده ها را بیامرز و مریض ها را شفا بده. البته این دعا خوب است اما نجات مستضعفین در قرآن آمده است. مثلاً حضرت نوح برای نابودی كفار نفرین می كند «وَ قالَ نُوحٌ رَبِّ لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرینَ دَیَّاراً» (نوح/26)حضرت نوح می گوید: احدی از كفار روی كره زمین باقی مگذار. این نفرین به ستمگران است. این دعا یك دعای سیاسی است كه در متن قرآن است. در سوره فرقان داریم كه مؤمن چند شرط دارد. جمله آخرش این است كه مومن می خواهد كشورش الگو باشد. یعنی ما می خواهیم ایران كشور نمونه باشد. همه ی كشورها بیایند از ما خط بگیرند. فتوكپی ما را بردارند روی آن برنامه ریزی كنند. «وَ الَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّه یَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ إِماماً» (فرقان/74)علامت مومن این است كه در دعای خود بگوید: خدایا ایران را كشور نمونه قرار بده. «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ إِماماً» یعنی همه دنیا از ما یاد بگیرند كه می شود طاغوت را سرنگون كرد. می شود احكام خدا را پیاده كرد. می شود مستكبرین را فراری داد و مستضعفین را رشد داد. «قالَ رَبِّ انْصُرْنی عَلَی الْقَوْمِ الْمُفْسِدینَ» (عنكبوت/30)خدایا من را بر مفسدین پیروز كن. پیروزی بر مفسدین از دعاهای سیاسی قرآن است. در سوره ی بقره داریم كه رزمنده ها در جبهه ها می رفتند و شمشیر می زدند و دعا می كردند. «وَ لَمَّا بَرَزُوا لِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ قالُوا رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَیْنا صَبْراً وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْكافِرینَ» (بقره/250)خدایا ما را پیروز كن. خدایا ما را بر قوم كافر پیروز گردان. ما در دعاهایمان از خدا می خواهیم كه ایران یك كشور نمونه در كره زمین بشود. الآن بیشتر دعاها این شده است كه: خدایا جهیزیه ی دختر من درست بشود. خدایا قسط یخچال را بدهم. خدایا بنایی را تمام كنیم. خدایا وام بانكی را بدهیم. البته این مشكلات مثل تیغ كوچك است كه وقتی در پای آدم می رود، آدم دیگر نمی تواند راه برود. گاهی یك مشكل كوچك جلوی فكر آدم را می گیرد. این مشكلات هست و من نمی خواهم بگویم كه برای مشكلات ریز دعا كنید.
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 6
حدیث داریم كه حتی نمك آش خود را از من بخواهید. باید برای چیزهای ریز دعا كنیم اما این چیزهای ریز ما را از چیزهای بزرگ غافل نكند. شما امشب این دعا را بكنید. این دعا سه بار در قرآن آمده است. «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ كُلِّهِ» (توبه/33)یعنی اسلام همه ی كره زمین را خواهد گرفت.
برای اینكه كره زمین را بگیریم سه چیز می خواهیم. 1- رهبر می خواهیم كه خدا آن را ذخیره كرده است. امام زمان (عج) رهبر ما است. 2- قانون می خواهیم. قانون دست نخورده داریم. رهبر دست نخورده داریم. فقط یك آمادگی می خواهد. شما امشب دعا كن كه بچه هایت بازوی حضرت مهدی باشند. پدر رجایی باور نمی كرد كه پسرش رئیس جمهور باشد. پدر مطهری باور نمی كرد كه كتاب های مطهری به زبان های دنیا ترجمه بشود. دعا كنیم نسل ما از بازوهای امام زمان باشد. مسائل مهمی در جلوی ما قرار دارند. انقلاب ما روز به روز پیش می رود. در راهپیمایی بیست و دوی بهمن باید شركت كنیم. امشب سعی كنید نخوابید. شب بیست و یكم و بیست و سوم را نخوابید. قرآن یك آیه دارد كه می فرماید: هركس می خواهد من او را ببخشم او هم مردم را ببخشد. «وَ لْیَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ» (نور/22)، اگر می خواهید خدا شما را ببخشد، شما هم مردم را ببخشید. شما ببخشید تا خدا هم شما را ببخشد.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است