صرفه جویی و اسراف

بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
یكی از مسائلی كه ما گرفتار آن هستیم مسئله اسراف است. موضوع بحث ما اسراف است. خیلی تلخ است این جمله كه ما بالحمدلله در سایه لطف خدا الان گندم خودمان را داریم تلخی آن این است ما آن مقداری كه گندم می خریم همان مقداری است كه نانها را بد می پزیم و به مشتری می دهیم یعنی آن مقداری كه گندم می خریم همان مقداری است كه دور می ریزیم یعنی اگر نانها درست پخته شود و خورده شود ما نیازی به خرید گندم نداریم. حدیث داریم اگر هسته خرما را دور بیندازید، اسراف است. به چیز جزئی جزئی نگاه نكنید. اگر چهار تا بچه دیدید نگویید چهار تا بچه بگویید چهار تا مرد آینده حتی دور ریختن نصف لیوان آب اسراف است.
1- زیاده روی و اسراف حرام است
شخصی نصف لیوان آب دور ریخت حضرت فرمود چرا دور ریختی آنرا بریز توی رودخانه و اسراف دامن گیر ما شده است. كدام خانه است كه اسراف نمی كند؟
ما بنای صرفه جویی نداریم اگر وصله زدن مد بشود ما روی كره زمین برهنه نخواهیم داشت. شما می گویی «اللَّهُمَّ اكْسُ كُلَّ عُرْیَانٍ» (بلدالأمین/ ص 222)خدایا برهنه ها را بپوشان اگر هركسی در لباسهایشان صرفه جویی كند ما روی زمین برهنه نخواهیم داشت. روایات زیادی داریم بجای اینكه دور بیندازید اصلاح كنید.
اسراف از گناهان كبیره است مذهبی ها در غسل و آب وضو اسراف می كنند اداره ای ها در تجملات و تشریفات، ولخرجی می كنند. خدمت مقام معظم رهبری بودیم برای نماز لامپ را خاموش كردند و با یك لامپ كوچك نماز خواندیم چون نور برای نماز لازم نیست.
2- اسراف در غیر مال هم هست
اسراف فقط در مال نیست، در قصاص اسراف داریم «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلَا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنصُورًا» (اسراء/33)می گوید هر كس مظلوم كشته بشود ما برای او سلطنت قرار می دهیم یعنی اگر من كشته بشوم خون بهای من را باید ولی من بگیرد منتها می گوید اسراف نكنید. در قدیم اگر فامیل الف یك نفر از فامیل ب را می كشت فامیل می گفت ما دو تا می كشیم. این آیه می گوید: اسراف نكنید یكی به یكی. امام علی (ع) ضربت خورد وصت كرد كه شما یك ضربه به ابن ملجم بزنید چون او یك ضربه به من زده است «فَاضْرِبُوهُ ضَرْبَه یً بِضَرْبَه یٍ» (نهج البلاغه/ نامه 47)ولی ما اینطور نیستیم اگر كسی تیری به ما بزند پیاده می شویم تا می خورد به او می زنیم.
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 2
در انفاق اسراف ممنوع است، اگر كسی به مقدار زندگی اش خرج كند خمس ندارد منتها به شرطی كه زندگی اش عادی باشد «وَالَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَكَانَ بَیْنَ ذَلِكَ قَوَامًا» (فرقان/67)مومنین كسانی هستند كه وقتی انفاق می كنند اسراف نمی كنند مثلاً عیدی شما باید چه جور باشد، كادوی شما باید چه جور باشد.
یكی از گناهان لباس شهرت است یعنی لباسی بپوشد كه همه به او نگاه كنند مثلاً خانم بگوید لباسی می خواهم كه وقتی توی عروسی رفتم همه به من نگاه كنند البته كمبود است امام كاظم (ع) فرمود هر كس یك كاری بكند كه مردم به او نگاه كنند كمبود دارد یعنی عقده روانی دارد از خودش مایه ندارد یك كاری می كند كه مردم به او نگاه كنند.
گاهی اسراف در قدرت است مثلاً می خواهد هم رئیس اینجا باشد و هم رئیس آنجا باشد یعنی سیر نمی شوند «وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِی الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنْ الْمُسْرِفِینَ» (یونس/83)فرعون برتری می جست در زمین او هم مسرف بود یعنی اسراف در قدرت.
افرادی هستند در شهوت اسراف می كنند مثلاً حالتی دارند كه می خواهند مثل شاه های قدیم باشند حرمسرا درست كنند زنهای متعدد می گیرند همسر دارد اما چشمش دزد است باز هم به زن مردم نگاه می كند یعنی افرادی هستند كه در شهوت مشكل دارند «إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَه یً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ» (اعراف/81)حضرت لوط به مردم می گفت ازدواج كنید می گفتند نه ما می خواهیم لواط كنیم می گفت شما در مسائل شهوت اسراف می كنید شهوت غریزه ای است كه مسیر طبیعی آن ازدواج است.
آدم به خودش اسراف می كند یعنی بعضی وقتها خودش را بیخود تلف كرده است. آدمهایی عمرشان را بیخود اسراف می كنند «قُلْ یَا عِبَادِی الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَه یِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» (زمر/53)ای بندگان من، آخر آدمی كه گناه كرده است بنده خدا نیست اما باز هم می گوید بنده من این لطف خداست ما اگر چیزی خوب بود می گوئیم مال من است. بد بود می گوئیم مال تو است.
آیه ای داریم كه خدا در آن هفت مرتبه فرموده است خودم. علامه طباطبایی فرموده است كه لطیف ترین آیه همین است «وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَه یَ الدَّاعِی إِذَا دَعَانِی فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ» (بقره/186)پیغمبر! اگر بندگان خودم از خودم سوال كردند خودم به آنها نزدیك هستم بیایند سراغ خودم ایمان بیاورند به خودم استجابت دعا را از خودم بخواهند.
اسراف بر خود، عمرمان را چه كردیم امام علی (ع) می فرماید من كه علی هستم نمی توانم بگویم وقت مردن آدم چه جوری می میرد می گوید كی می تواند من را نجات بدهد. خودش هم می بیند كه دارد جدا می شود خودش می فهمد كه دارد می رود اینها هم می فهمند كه دارد می رود شیطان با همه قدرت اینرا وسوسه می كند امام می فرماید: من كه علی هستم نمی توانم بگویم چه جوری آدم می میرد بعد می گوید: روح از قسمت پائین بدن گرفته می شود كم كم از لب و چشم و تا آخرین لحظه از مغز بعد حضرت می فرماید لحظات آخر كه روح از بدن گرفته شده فقط مغز كار می كند، فكر می كند كه عمرش را چه كرد، عمرمان را چه كردیم؟
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 3
چه زشت است كه انسان سر سفره ی خدا بخورد و در مقابل خدا سر خم نكند چه زشت است كه این همه پول داشتی و یك بار مكه نرفتی لذا قرآن می فرماید افراد لحظه مرگ می گویند «حَتَّی إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمْ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِی» (مؤمنون/99)خدایا من را برگردان، مهلت بده جبران می كنیم.
3- اسرافكار برادر شیطان است
اسرافكار كه ولجرجی می كند می خواهد كه مردم به او نگاه كنند قرآن می گوید اسرافكار برادر شیطان است یعنی به اسرافكار كه رسیدی لبخند نزن او خوشش می آید كسی كه گناه می كند به او نگاه نكنید چون نگاه به گناه هم گناه است شما او را تحقیر كنید «وَآتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ وَالْمِسْكِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِیرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَكَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا» (اسراء/27- 26)
مردم سه دسته هستند یك دسته تولیدشان زیاد است مصرف شان كم اینها خوشبخت هستند افرادی هستند تولیدشان كم است مصرفشان زیاد اینها افراد بدبخت و وابسته ای هستند افرادی هستند كه تولیدشان و مصرفشان به مقدار است اینها آدمهای میزانی هستند.
بارها به من گفتند كه اولاد كمتر بهتر است من یك خورده آیات و روایات را دیدم فهمیدم مردم برای این از بچه فرار می كنند كه بچه مساوی است با شكم وقتی می گویند هفت تا بچه دارد یعنی هفت تا شكم دارد. روایات نمی گویند بچه شكم است. داریم خوشا به حال كسی كه هر بچه برای او یك بازو است. وقتی می گویند فلانی هفت تا بچه دارد یعنی هفت تا بازو دارد. پس دید اسلام این است كه هر فرزندی یك بازو است ولی به دید ما هر فرزند یك شكم است بعد می گوییم بچه كم. حالا كه بناست شكم باشند و تولید هم نیست پس بچه كم باشد حق با اینها است منتها ما می گوییم چرا از اول آنطور شد تا به اینجا رسید.
«قَالُوا یَا شُعَیْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا یَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِی أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِیمُ الرَّشِیدُ» (هود/87)به شعیب می گفتند تو بخاطر نماز جلوی مصرف ما را می گیری مال خودم است می خواهم خرج كنم. درست است كه مال خودت است ولی حق نداری كه خرج كنی حتی اگر آب زیادی بریزی پول آب را به سازمان بدهی باز هم گناه كرده ای این رقم آب خرج می كنی مناطقی آب گیرشان نمی آید.
قرآن می فرماید شما حق مصرف دارید اما حق تجاوز ندارید كسی كه در مصرف تجاوز كند قهر خدا او را می گیرد «كُلُوا مِنْ طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْكُمْ غَضَبِی وَمَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبِی فَقَدْ هَوَی» (طه/81)شما از رزق خداوند استفاده بكنید اما طغیان نكنید یكی از طغیانها اسراف است اگر كسی بیش از اندازه مصرف كند غضب خدا بر او وارد می شود بعد می گوید هر كس غضب خدا بر او وارد شد سقوط می كند.
دین ما دین جامع و كاملی است برای همه چیزی نسخه دارد از نمك خوردن قبل از غذا تا نشستن و دستشویی رفتن، از كشتن رهبران كفر تا وارد شدن بچه به اتاق پدر و مادر، می گوید بچه وقتی وارد شد در بزند یك مرتبه در را باز
برنامه درسهایی از قرآن سال 47 . ج2، ص: 4
نكند ممكن است پدر و مادرش لخت باشند یعنی از در زدن بچه تا كشتن سران كفر از ادرار تا قراردادهای تجاری، این دین، دین جامعی است مسئله ای نیست جز اینكه در اسلام هست حیف ما كه با اسلام كم آشنا هستیم.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است