بهار

بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
روزه ها، عبادتها، تلاشها، زحمت ها قبول باشد.
1- سفر غافلانه نباشد
در آستانه بهار بحث ما درباره ی بهار خواهد بود. ما چند نكته را می خواستیم بگوییم. یكی راجع به ایران یكی راجع به بهار و یكی هم راجع به نوروز بود. چون مردم خیلی مسافرت می روند اما متاسفانه بسیاری از سفرها سفرهای غافلانه است. «وَكَأَیِّنْ مِنْ آیَه یٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ» (یوسف/105)یعنی چه بسا نشانه هایی كه در آسمانها و زمین است كه بشر از كنار آنها عبور می كند ولی از آنها غافل است. در قرآن شش مرتبه كلمه «سیروا» داریم. یعنی بگردید. اما برای دریافت حكمت بگردید. معنایش این نیست كه تفریح نكنیم. اسلام می خواهد هیچ كس شیرجه الكی نرود. می گوید: شیرجه برو ولی قصد غسل جمعه هم بكن. نظر اسلام این است كه حرامش نكن.
«لَا تَنسَ نَصِیبَكَ مِنْ الدُّنْیَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ» (قصص/77)به قارون می فرماید: یادت نرود از دنیا استفاده بهینه بكنی. یكی از خصلت های حضرت امام این بود كه به جای بفرما می گفت: بسم الله! این همان بفرما است ولی یك «الله» در آن هست. با سوت می شود طرف را تشویق كرد. با تكبیر هم می شود تشویق كرد. منتهی اینها هر دو صوتی هستند و ایجاد موج در فضا می كنند. یكی موجی است كه ذخیره قیامت می شود و یكی موجی است كه ذخیره قیامت نمی شود.
2- آداب سفر
سفر آدابی دارد. اول اینكه نمازهایتان را اول وقت بخوانید. خود نماز رفع بلا می كند. اتصال به مبدأ غیبی است. نماز مسافر را بلد باشیم. كلمه «یمرون» به معنی مرور كردن است. انسان هزار و چهارصد سال پیش نمی توانست كه بر آسمانها و زمین مرور كند. لذا علمای قدیم «یمرون» را «ینظرون» معنا می كردند و می گفتند: در آسمانها و زمین نشانه است كه بشر «ینظروا» یعنی نظر می كند. ولی الآن با این امكاناتی كه هست «یمروا» معنای خودش را دارد.
3- دقت در غذا و آداب خوردن
«فَلْیَنْظُرْ الْإِنسَانُ إِلَی طَعَامِهِ» (عبس/24)به غذایی كه می خوری نگاه كن. این غذایی كه شما می خوری دیگران دارند؟ بچه های شما لباس شیك دارند. بچه های همسایه دارند؟ حلال است یا حرام است؟ چه دستهایی در كار رفته است تا این غذا درست شده است؟ نیرویی كه از این غذا می گیری در چه مسیری استفاده می كنی؟
حدیث داریم سر سفره هر چه طول بدهی جز عمر حساب نمی شود. ما خیلی بد زندگی می كنیم. ساندویچ را ایستاده می خوریم بعد آب میوه می خوریم. چون نیاز به جویدن ندارد و حال آنكه حدیث داریم دانه های انار را هم بخورید.
برنامه درسهایی از قرآن سال 27 . ج1، ص: 2
هسته انار است كه مثل سنگ پا به دیواره معده كشیده می شود. حدیث داریم كه معده را جلا می دهد. ما برای اینكه به زحمت نیفتیم نارنگی و موز می خوریم. وقتی غذا می خورید حدیث داریم كه مثل برده غذا بخورید تواضع كنید.
4- نگاه به خلقت و طبیعت عالمانه باشد
«أَفَلَا یَنْظُرُونَ إِلَی الْإِبِلِ كَیْفَ خُلِقَتْ» (غاشیه/17)به خلقت شتر نگاه كن. یك نگاه عالمانه كرد. قانون جاذبه زمین را كشف كرد. نگاه ها باید عالمانه باشد. پشت این نگاه باید عبرت باشد. گاهی نگاه سطحی است. یك خانمی یك ساعت با دستمال ساعت را پاك می كند. وقتی می گوییم: ساعت چند است؟ نمی داند یك ربع به آن نگاه می كند. آن نگاه ها عالمانه نبود. به ما گفته اند: وقتی قرآن می خوانید تدبر كنید. وقتی دنیا روی طبیعت عمیق شد توانست این همه اختراع و اكتشاف داشته باشد. قدیم می گفتند: نفت همین است كه در چراغ است. اما بعد كه عمیق شدیم از طریق علم پتروشیمی بیش از هزار مواد از نفت استخراج شد. خلاصه می خواهم بگویم كه طبیعت را ساده نگیرید.
امام علی (ع) ملخ را می گیرد و به آن نگاه می كند. می گوید: ای ملخ ده تا حیوان در خلقت تو وجود دارد. سر تو مثل اسب است. پای تو مثل فلان حیوان است. یعنی نگاهی كه امام به ملخ می كند ما هنوز این نگاه را نكرده ایم.
مرد حكیمی شتر ندیده بود. گفتند: حیوانی است كه می خوابد و بالای صد كیلو بار روی كمر آن می گذارند و بلند می شود. گفت: پس باید گردنش دراز باشد. گفتند: چطور؟ گفت: شما گفتید: خوابیده بار بلند می كند. حیوانی كه خوابیده بار را بلند كند نیاز به اهرم دارد. اهرم باید كج باشد و دراز باشد كه مثل اهرم عمل كند. ما گوسفند را ذبح و شتر را نحر می كنیم. نحر یعنی یك چیز تیزی را در گلویش می زنیم. حالا چرا گردن شتر را مثل گوسفند نمی برند؟ چون قلب و گردن شتر فاصله دارد. اما گودی ته گردن به قلب او نزدیك است. گردن شتر مثل تنه درخت است. اگر خواسته باشیم ببریم هم پدر قصاب در می آید و هم شتر اذیت می شود. اسلام برای كوچكترین مسائل فرمول دارد. حالا چه كشف بشود و چه كشف نشود؟ كف پای شتر پهن است. چون در شن راه می رود اگر سُم داشته باشد، نمی تواند راه برود. چون تیغ می خورد آب دهان او حالت اسیدی دارد. دستگاه گوارش شتر با همه فرق می كند.
5- نگاه عالمانه به آسمان
«وَإِلَی السَّمَاءِ كَیْفَ رُفِعَتْ» (غاشیه/18)از زیبایی های قرآن این است كه همه چیز را كنار هم می چسپاند. یعنی شتر را به آسمان می چسپاند. این عكس هایی كه از آسمان گرفته اند تمام اینها زینت آسمان اول است. آسمان دوم هنوز دیده نشده است. از آسمان فیلم گرفته بودند. چیزهایی در فیلم دوم بود كه در فیلم اول نبوده است. تحلیل آن این است از زمانی كه خدا این ستاره را آفریده است تا تاریخ فیلم اول نور به دستگاه فیلم نرسیده بوده است. وقتی فیلم دوم را گرفته ایم تازه نور آن رسیده است. یعنی به قدری این هستی گسترش دارد كه با سرعت نور كه در چند ثانیه به زمین می رسد از زمان آفرینش این ستاره تا زمان فیلم برداری نور آن به دستگاه فیلم نرسیده است.
برنامه درسهایی از قرآن سال 27 . ج1، ص: 3
حالا آدم می فهمد كه امام علی (ع) می فرماید: زمین نزد آسمان اول مثل یك حلقه است. نزدیك بیابان آسمان اول نسبت به آسمان دوم مثل یك حلقه است. در یك بیابان آسمان دوم نزد آسمان سوم مثل یك حلقه است. آسمان سوم نزد آسمان چهارم یك حلقه است. در یك بیابان یك حلقه یك چند هزارم می شود. ساده نگیریم. به آسمانها و زمین نگاه كنیم.
6- مؤمن آینه مؤمن است
بر لب جوی نشین و گذر عمر ببین! دقت كنید. «الْمُؤْمِنُ مِرْآه یُ الْمُؤْمِنِ» (بحارالانوار/ج /71ص 268)مومن آینه مومن است. یعنی آینه زشتی را می گوید. خوبی هم می گوید. شما زشتی مردم را می گویی. خوبی های آنها را هم بگو. آینه بی سر و صدا می گوید. تو هم اگر خواستی انتقاد كنی بی سر و صدا بگو. آینه مراعات پست و مقام را نمی كند، تو هم حرفت را بزن. آینه بزرگ نمی كند. مثل ذره بین نیست. تو هم عیب مردم را بزرگ نكن. آینه را اگر بزنی و بشكنی خورده های آن هم می گوید كه اینجا سیاه است. مؤمن هم اگر شكنجه اش بكنی دست از حرفش برنمی دارد. آینه وقتی عیب را می گوید كه خودش گرد زده نباشد. تو خودت وقتی حرف بزن كه این عیب را نداشته باشی. بیست و شش تا نكته در این حدیث است. به چیزها ساده نگاه نكنید.
7- نگاه عالمانه به زمین
دارید به مسافرت می روید. به زمین نگاه كنید. چقدر زمین خوب است. زمین سخاوت دارد. یك دانه را می گیرد یك خوشه می دهد. زمین خیلی هم كتمان می كند. هرچه آب آشغال است در خودش كتمان می كند. مرده ها و آلودگی ها همه را در خودش پنهان می كند. آنچه جلوه می دهد به گل و سبزی می دهد. یعنی زباله می گیرد و زلال می دهد. تواضع می كند. رنگ آن، شكل آن، سنگ های آن! من در یك موزه ای در اتریش هجده هزار سنگ را شمردم. بعد می گفتند: بیش از اینهاست. دهها هزار رنگ داشتند. ساده نگاه نكنید. یك مقداری با عمق به طبیعت نگاه كنید. «وَإِلَی الْأَرْضِ كَیْفَ سُطِحَتْ» (غاشیه/20)رنگ زمین نجیب است. هر رنگی بود چشم را اذیت می كرد. نقش كوه ها خیلی مهم است. داروهای گیاهی از كوه هاست. جلوگیری از بادهای تند از كوه هاست. زلزله و گداختگی زمین كه دائماً می خواهد زمین را متزلزل كند كوه ها آنرا نگه داشته اند. بیش از آن مقداری كه از كوه بیرون است بیشتر از آن در زمین است. مثل میخ كه یكی دو میلی متر آن بیرون است و بیشتر آن درون است. در عمق زمین این كوه ها مثل شبكه به هم وصل است. «وَإِلَی الْجِبَالِ كَیْفَ نُصِبَتْ» (غاشیه/19)از طبیعت درس توحید بگیریم. «یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ الَّذِی خَلَقَكُمْ وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (بقره/21)بنده خدا باشید. برای اینكه ما خدا را بشناسیم سه منبع هست. آفرینش خودتان «الَّذِی خَلَقَكُمْ» تاریخ گذشتگان «وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِكُمْ» خداوند در تاریخ چه كرده است؟ بینی چه عزیزهایی را به خاك مالیده است؟ چه ذلیل هایی را بلند كرده است؟ بعد می گوید: «الَّذِی جَعَلَ لَكُمْ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءًَ» (بقره/22)بعد می گوید: در آسمان و زمین و طبیعت! بعد هم می گوید: «وَإِنْ كُنتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَی
برنامه درسهایی از قرآن سال 27 . ج1، ص: 4
عَبْدِنَا» (بقره/23)بعد می گوید: وحی! می گوید: تو باید بنده خدا باشی. اول فكر در آفرینش، دوم فكر در تاریخ، سوم فكر در طبیعت، چهارم دقت در آیات قرآن، اینها منابع شناخت است.
8- بهار یادآور معاد و قیامت است
حدیث داریم بهار را كه می بینید بهار پیش شما زنده بشود. چطور باران آمد و زمین مرده دوباره زنده شد. بعد می گوید: «وَاللَّهُ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیَاحَ فَتُثِیرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَی بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ النُّشُورُ» (فاطر/9)ما باد فرستادیم. بادها ابرها را حركت داد. ابرها بالا رفتند. بالای زمین مرده باران بارید. زمین مرده را با آب باران زنده كردیم. بعد می گوید: «كَذَلِكَ النُّشُورُ» قیامت هم همینطور است. از بهار اگر شبهه راجع به معاد دارید حل كنید. راجع به معاد حرف حساب شما چیست؟ ما اگر مردیم چطور دوباره زنده می شویم؟ نگاه كن هر درخت و هر شاخه و هر برگی را می بینی كه زنده می شود و دوباره و می میرد. «وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَیْنَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنْبَتْنَا فِیهَا مِنْ كُلِّ شَیْ ءٍ مَوْزُونٍ» (حجر/19)زمین را گسترش دادیم. كوه را روی آن قرار دادیم. هر گیاهی را جفت قرار دادیم. نر و مادگی فقط برای خرما نیست. هر گیاهی نر و ماده دارد. بعد می گوید: «تَبْصِرَه یً وَذِكْرَی لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِیبٍ» (ق/8)بصیرت داری یا سكوت می كنی و می گذری؟ البته كسی كه می خواهد انابه كند. كسی كه می خواهد درس بگیرد با دقت نگاه می كند.
یك نفر از من پرسید: چطور دانشمندانی خدا را قبول ندارند با اینكه كار اینها تحقیق در طبیعت است؟ گفتم: آدم به شرطی خدا را قبول دارد كه بخواهد از طبیعت درس خداشناسی بگیرد. مثلاً كسی كه آینه فروش است می بینی كه یقه اش را نبسته است. هزار بار در آینه نگاه می كند اما شب كه به خانه می رود، می بینی كه یقه اش را درست نكرده است. اما شما تا می روی و می گذری یك نگاه می كنی و فوراً یقه ات را صاف می كنی. چرا شما با یك نگاه یقه ات را صاف كردی و آن آینه فروش صبح تا شام نگاه كرد و یقه اش را صاف نكرد؟ چون او از نگاه نمی خواست صاف كند. شما از نگاه می خواستی صاف كنی.
ایرانی اگر بخواهد دست به ابتكار بزند، ابتكار دارد. ایرانی هایی كه مبتكر نیستند نخواسته اند كه مبتكر باشند. ممكن است یك كسی در یك رشته مبتكر نباشد، اما در یك رشته ی دیگر می تواند مبتكر باشد. اینهایی كه مبتكر هستند خیلی هم نابغه نیستند. این داروین خیلی هم نابغه نیست. در دو تا دانشكده رفوزه شد. در پزشكی و كشیشی هم رفوزه شد. مایوس شد و دنبال رشته علوم طبیعی رفت و موفق شد. حالا كار نداریم كه نظریاتش چقدر درست است؟ بنده كه الآن پانزده سال است در تلویزیون بلبل زبانی می كنم در یك روستا رفتم. مردم آنجا من را بیرون كردند. یعنی به امام جمعه آن شهر نامه نوشتند كه ما ایشان را نمی خواهیم. چون گفتند: روضه حضرت عباس بخوان من هم بلد نبودم كه بخوانم. هرچه گفتند: من كتاب برمی داشتم و حدیث می خواندم. حدیث داریم بازاری ها اگر در دو رشته شكست خوردید، نگویید: شانس ما بد است. شغلت را عوض كن. خوب می شود. ورشكست كسی است كه سرنخ استعداد خودش را كشف نكرده باشد.
برنامه درسهایی از قرآن سال 27 . ج1، ص: 5
9- عید نوروز عید طبیعت است
امام علی (ع) یك روز دید هدیه ای برای او آورده اند. فرمود: این چیست؟ گفتند: امروز عید نوروز است و ایرانی ها یك عید ملی دارند. امام یك لبخندی زد و فرمود: ای كاش هر روز عید نوروز بود. عید نوروز عید طبیعت است. عید ملی است. كارهایی كه می شود كارهای خوبی است. صله رحم خیلی خوب است. اما حیف كه درخت ها بشكافند اما انسانها نشكافند. حیف كه شب عید لباسهای بچه های ما نو باشد و بچه هایی از خانواده هایی باشند كه لباس نداشته باشند. سعی كنید شادیها را تقسیم كنیم.
اسلام به عنوان یك قطب مطرح است. ما تنها كشوری هستیم كه آمریكا را خوار كردیم. افتخار می كنیم كه ایرانی هستیم و افتخار می كنیم كه مسلمان هستیم. حیف كه سه تا عیب داریم. یكی اینكه حال درس خواندن نداریم. حال تحقیق نداریم. ساندویچ فروشی از كتابفروشی زیادتر است. یكی هم اینكه حال كار كردن نداریم. حال عبادت هم نداریم. این مثلث از ما خراب است. اگر این سه مشكل حل بشود ما تمام امتیازات كره زمین را از همه نظر داریم.
«والسلام علیكم و رحمه ی الله و بركاته»
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است