اخوّت و برادری
یكی از امتیازات اسلام آن است كه اصلاحات را از ریشه شروع می كند. مثلا می فرماید: «اِنّ العِزّة لِلّه جَمیعاً» [1] تمام عزّت برای خداست، بعد موعظه می كند كه چرا به خاطر
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 85
كسب عزّت به سراغ این و آن می روید. یا می فرماید: «انّ القوّة لِلّه جَمیعاً» [2] تمام قدرت ها از اوست، بعد نتیجه می گیرد كه چرا هر ساعتی دور یك نفر هستیم! ؟
در این آیه نیز می فرماید: همه ی مؤمنین با یكدیگر برادرند، بعد می فرماید: اكنون كه همه برادر هستید، قهر و جدال چرا؟ پس همه با هم دوست باشید.
بنابراین برای اصلاح فرد و جامعه باید مبنای فكری و اعتقادی را اصلاح كرد، بعد رفتار انسان را.
طرح برادری واُخوّت وبكارگیری این واژه، از ابتكارات اسلام است. در صدر اسلام پیامبر صلی الله علیه و آله به همراه هفتصد و چهل نفر در منطقه ی «نخیله» حضور داشتند كه جبرئیل نازل شد و فرمود: خداوند میان فرشتگان عقد برادری بسته است، حضرت نیز میان اصحابش عقد اُخوّت بست و هر كس با دیگری كه همفكرش بود برادر می شد. مثلاً:
ابوبكر با عمر- عثمان با عبدالرحمن- سلمان با ابوذر- طلحه با زبیر- مصعب با ابوایّوب انصاری- حمزه با زیدبن حارثه- ابودرداء با بلال- جعفر طیّار با معاذبن جبل- مقداد با عمّار- عایشه با حفصه- ام السلمه با صفیّه و شخص پیامبر صلی الله علیه و آله با حضرت علی علیه السلام برادر شدند. [3]
در جنگ اُحد پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله دستور داد دو نفر از شهدا (عبداللّه بن عمر و عمربن جموح) را كه میانشان برادری
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 86
برقرار شده بود، در یك قبر دفن كنند. [4]
برادری نسبی در روزی گسسته خواهد شد، «فلا اَنساب بینهم» [5] ولی برادری دینی حتّی روز قیامت پایدار است.

«اِخواناً علی سُرُرٍ متقابِلین» [6]
اُخوّت در میان زنان مؤمنه نیز هست، چنانكه در جای دیگر تعبیر اخوّت در مورد زنان نیز بكار رفته است. «وان كانوا اِخوَة رجالاً و نساءً» [7]
برادری باید تنها برای خدا باشد، اگر كسی با دیگری بخاطر دنیا برادر شود، از آنچه در نظر دارد محروم می شود واین گونه برادران در قیامت به صورت دشمن در می آیند. [8] قرآن می فرماید: درقیامت دوستان با هم دشمنند جز متّقین.

«الاَخلاّءُ یَومئذ بَعضهم لِبَعض عَدوٌّ الاّ المتّقین» [9]
آنچه مهم تر از گرفتن برادر است، حفظ برادری است و در روایات از كسانی كه برادران دینی خود را رها می كنند به شدّت انتقاد شده است تا آنجا كه سفارش شده است كه اگر برادران از تو فاصله گرفتند، تو با آنان رفت و آمد داشته باش. «صِلْ مَن قَطعك» [10]
در روایات می خوانیم: از میان برادران دینی به كسانی كه سابقه ی بیشتری دارند توجّه بیشتری كنید و اگر از آنان لغزشی
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 87
مشاهده شد تحمّل كنید. واگر بخواهید در انتخاب برادر به دنبال افراد بی عیب باشید، بدون برادر می مانید. [11]
در روایات برای كسانی كه مشكل برادران دینی خود را حل نمایند، پاداش های بزرگی در نظر گرفته شده تا آنجا كه می خوانیم: اگر شخصی مشكلی را از برادری برطرف كند، خداوند صد هزار حاجت او را در قیامت حل می كند. [12]
امام صادق علیه السلام فرمود: مؤمن برادر مؤمن است، مانند یك جسد كه اگر بخشی از بدن ناراحت شد همه ی بدن ناراحت است. [13] سعدی این حدیث را به شعر درآورده است:
بنی آدم اعضای یكدیگرند
كه در آفرینش ز یك گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو كز محنت دیگران بی غمی
نشاید كه نامت نهند آدمی
4 - میزان الحكمه 1 - میزان الحكمه 2 - میزان الحكمة (اخوة)3 - كافی، ج 2، ص 133
[1] - یونس، 65
[2] - بقره، 165
[3] - بحار، ج 38، ص 335
[4] - شرح ابن الحدید، ج 14، ص 214؛ بحار، ج 20، ص 121
[5] - مؤمنون، 101
[6] - حجر، 47
[7] - نساء، 176
[8] - بحار، ج 74، ص 167
[9] - زخرف، 67
[10] - بحار، ج 78، ص 71
[11] - تحف العقول، ص 171
[12] - بحار، ج 10، ص 123
[13] - هود، 46
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است