امتیاز پاداش های الهی
پاداش های مردم، كوتاه مدّت، كوچك، سطحی، همراه با منّت و سایر آفات است. بگذریم كه غیر خداوند (همسر، فرزند، شریك، دوست، حكومت و دیگران) بسیاری از كارهای ما را نمی دانند تا اجری دهند. گاهی به خاطر حسادت می دانند، ولی نادیده می گیرند، گاهی به خاطر بخل پاداش نمی دهند و گاهی نیز به خاطر ناتوانی، چیزی ندارند تا پاداش دهند.
غیر خدا هر كس كه باشد، كارهای كم و معیوب را از انسان
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 45
نمی پذیرد، بگذریم كه پاداش های مردمی در یك كف زدن، سوت كشیدن، صلوات فرستادن و. . . خلاصه می شود.
امّا خداوند هم كار كم را می پذیرد؛ «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرّةٍ خَیراً یَرَه» هم كار معیوب را؛ چنانكه در دعای تعقیبات نماز می خوانیم: پروردگارا! اگر در ركوع و سجود نماز من نقصی بود، نمازم را با همان نقص ها پذیرا باش!
خداوند عیب ها را می پوشاند و خوبی ها را نشان می دهد.

«یا مَن اَظهر الجَمیل و سَتر القبیح»
خداوند به بهشت جاودان می خرد و دیگران كار ما رابه احساسات زود گذر.
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 46
آیه «4 و 5»
إِنَّ الَّذِینَ یُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ الْحُجُرَتِ أَكْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ
همانا كسانی كه از پشت حجره ها تو را می خوانند، اكثرشان تعقّل نمی كنند.
وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُواْ حَتَّی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَكَانَ خَیْراً لَّهُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ
و اگر آنان صبر كنند تا تو به سوی آنان خارج شوی، قطعاً برایشان بهتر است و خداوند بخشنده مهربان است.
نكته ها:
گرچه مسئله ی صدا زدن پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله از پشت حجرات امروز دیگر مطرح نیست، ولی درس و قانونی كه از این ماجرا به دست می آید، برای ما كارساز است. چنانكه در تفسیر روح المعانی می خوانیم كه ابن عباس به خانه ی استادش می رفت، ولی درِ خانه را نمی زد تا خود استاد بیرون بیاید. از او پرسیدند: چرا در نمی زنی؟ گفت: «و لو انّهم صَبَروا حتّی تَخرُجَ الیهم لَكان خَیراً لَهم» یعنی اگر مردم صبر كنند تا تو از خانه خارج شوی برای آنان بهتر است.
مشاهده می كنیم كه چگونه ابن عباس از آیه ای كه در شأن پیامبر است، برای همه ی تاریخ درس می گیرد!
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 47
آری، كسی نگوید امروز كه ابولهب نیست، جمله ی «تَبّت یَدا اَبی لهب. . . » چه معنایی دارد؟ زیرا آیه نام فردی را می برد، ولی هدف تفكّرات و اعمال آن فرد است. ابولهب فردی كافر و كارشكن بود و اگر امروز می گوییم: «تَبّت یَدا ابی لهب» یعنی بریده باد دست كسانی كه نسبت به مسلمین سوء قصد دارند و نسبت به رهبران الهی كارشكنی می كنند!
تعداد حجره های خانه پیامبر صلی الله علیه و آله نه عدد كه از شاخه های خرما و بر درب هر یك پرده ای از موی بز بود و طول هر اتاق، ده ذراع (تقریباً پنج متر) و ارتفاع آن هفت تا هشت ذراع (تقربیاً چهار متر) بود. این اتاق ها در زمان ولیدبن عبدالملك خراب و جزو مسجد قرار داده شد. روز خراب كردن، صدای گریه ها بلند شد و سعیدبن مسیب می گفت:

دوست داشتم این حجره ها به حال خود باقی می بود تا مردم جهان این سادگی را ببینند و عبرت بگیرند! [1]
پیام ها:
1- به شأن افراد توجّه كنیم. (فریاد در كوچه، ایجاد فشار روانی، پیامبر را در رو درواسی قرار دادن و تحمیل خواسته های خود بر آن حضرت، در شأن آن بزرگوار نیست) «یُنادونك من وراءِ الحجرات»
2- با یك حركت بی ادبانه نباید مردم را بی عقل دانست.
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 48
گروهی كه همواره پشت اتاق های پیامبر با فریاد خواهان خارج شدن حضرت بودند، بی عقلند.

«ینادونك» (فعل مضارع نشانه ی استمرار است)
3- حساب فریاد افرادی كه بر اساس عادت بلند سخن می گویند، (نه بر اساس اهانت و تحقیر) ، از افراد بی ادب و مغرِض جداست. «اكثرهم لایعقلون» (مثلاً گاهی والدین نام فرزند خود را ساده می برند، امّا قصد سوء ندارند، حساب آنان از كسانی كه براساس بی ادبی نام را ساده می برند جداست)
4- فریاد در كوچه و بی ادبی نسبت به رهبر آسمانی، نشانه ی بی عقلی است. «ینادونك. . . لایعقلون»
5- هركس عقلش بیشتر است، ادبش بیشتر است.

«الّذین ینادونك. . . اكثرهم لایعقلون» حضرت علی علیه السلام می فرماید: «لا عَقلَ لِمَن لا أدبَ له» كسی كه ادب ندارد، در واقع عقل ندارد. [2]
6- یكی از راههای اصلاح و تربیت، انتقاد و توبیخ خلافكار است. «الّذین ینادونك. . . اكثرهم لایعقلون»
7- آنجا كه عمل خلافی تكرار شد، توبیخ لازم است.

«ینادونك. . . لایعقلون»
8- به برنامه ها و اوقات فراغت دیگران احترام بگذاریم.

پیامبر اسلام نیز به آرامش و استراحت و رسیدگی به
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 49
خانواده نیاز دارد و نباید مردم هر لحظه مزاحم او شوند. «لو انّهم صبروا. . . » (مزاحمت و توقّع بی جا و ایجاد فشار و هیجان، ممنوع)
9- صبر نشانه ی ادب است. «صبروا حتّی تخرج»
10- در ملاقات مردم با رهبری، اختیار و زمان نبدی به دست رهبر است. «حتّی تخرج الیهم»
11- پیامبراكرم صلی الله علیه و آله زمان هایی را برای ملاقات با مردم قرار داده بود و نیازی به فریاد از كوچه نبود. «حتّی تخرج الیهم»
12- در برابر افراد بی ادب و بی خرد، از باب رحمت، گذشت و مهربانی وارد شویم و آنان را مأیوس نكنیم.

خداوند ضمن سرزنش كسانی كه با فریاد پیامبر را صدا می زدند، صبر، مغفرت و رحمت خود را مطرح می كند تا یكسره مأیوس نشوند وفرصت تغییر رویّه داشته باشند. «لو انّهم صبروا. . . واللّه غفور رحیم»
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 50
آیه «6»
یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبِإِ فَتَبَیَّنُواْ أَن تُصِیبُواْ قَوْماً بِجَهَلَةٍ فَتُصْبِحُواْ عَلَی مَا فَعَلْتُمْ نَدِمِینَ
ای كسانی كه ایمان آورده اید! اگر فاسقی برای شما خبری آورد فوری تحقیق كنید، مبادا (بخاطر زودباوری وشتابزدگی تصمیم بگیرید و) ناآگاهانه به قومی آسیب رسانید، سپس از كرده ی خود پشیمان شوید.
نكته ها:
سؤال: در این آیه دستور تحقیق و بررسی آمده است، ولی در آیه ی 12 همین سوره، تجسّس در امور مردم حرام شده است، آیا می شود هم تجسّس حرام باشد و هم بررسی واجب؟
پاسخ: آنجا كه تجسّس حرام است، درباره ی رفتار شخصیِ مردم است كه ربطی به زندگی اجتماعی ندارد، ولی آنجا كه بررسی واجب است، موردی است كه به جامعه مربوط است ومی خواهیم بر اساس آن، اقدام و عملی انجام دهیم كه اگر به خاطر احترام فرد، تحقیق و بررسی نكنیم ممكن است امّتی در معرض فتنه و آشوب قرار گیرند.
پیام ها:
از این آیه درس های مهمی می توان گرفت كه ما به بعضی از آنها اشاره می كنیم:
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 51
1- به هر كس دستوری می دهید، نام او را با احترام ببرید. «یا ایّها الّذین آمنوا. . . »
2- همه ی اصحاب پیامبر عادل نبوده اند، بلكه در میان آنان افراد فاسق و منافق نیز بوده اند. «ان جاءكم فاسق»
3- افشاگری و رسوا كردن افرادی كه كارشان سبب فتنه است، مانعی ندارد. «ان جاءكم فاسق» (با توجّه به اینكه مراد از فاسق، ولیدبن عقبه است. )
4- اسلام، اصل در زندگی را اعتماد به مردم می داند، امّا حساب كسی كه فسق او بر همه روشن شد، از افراد عادّی جداست. «ان جاءكم فاسق»
5- زمینه ی حوادث دو چیز است: تلاش فاسق، زود باوری مؤمن. «آمنوا ان جائكم فاسق. . . »
6- گرچه ما باید به سراغ خبر گرفتن از فاسق نرویم، ولی آنان درصددند كه به سراغ ما بیایند و اخبار نادرستی را بازگو كنند. «جائكم. . . »
7- هر خبری نیاز به تحقیق ندارد. (زیرا «نبأ» به خبر مهم و مفید گفته می شود كه باید بررسی شود)
8- ایمان با خوش باوری سازگار نیست. «آمنوا. . . فتبیّنوا»
9- تحقیق و بررسی را به تأخیر نیندازید. «فَتبیّنوا» (حرف (فاء) نشانه ی اقدام سریع است)
10- جامعه اسلامی در معرض هرگونه تهاجم خبری است و مردم باید هوشیار و اهل تحقیق باشند. «ان
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 52
جائكم. . . فتبیّنوا»
11- چون گاهی فاسق راست می گوید، بنابراین نباید همه جا سخن او را تكذیب كرد، بلكه باید تحقیق شود. «فتبیّنوا»
12- درمان مفاسد و ناهنجاری های اجتماعی، هوشیاری امّت اسلامی است. «فتبیّنوا»
13- با تحقیق و بررسی، فاسقان را متنبّه كنیم و نگذاریم میدان دار جامعه ی اسلامی باشند و عرصه را بر آنان تنگ نماییم. «فتبیّنوا ان تصیبوا قوماً»
14- در مدیریّت، باید علاج واقعه را قبل از وقوع انجام داد. ابتدا تحقیق، سپس اقدام كنیم. «فتبیّنوا ان تصیبوا»
15- بیان فلسفه و رمز و راز احكام الهی، انگیزه ی مردم را در انجام دستورات زیاد می كند. (فلسفه و راز تحقیق، دوری از ایجاد فتنه در جامعه بیان شده است) «فتبیّنوا ان تصیبوا»
16- هدف خبرگزاری فاسق، ایجاد فتنه و بهم زدن امنیّت نظام است. «ان تصیبوا قوماً بجهالة»
17- اقدام به یك گزارش بررسی نشده، می تواند قومی را به نابودی بكشاند. «ان تصیبوا قوماً»
18- اقدام عجولانه و بدون بررسی و تحقیق، نوعی جهالت است. «تصیبوا قوماً بجهالة»
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 53
19- عمل به دستورات الهی، مانع پشیمانی است.

تحقیق كنیم تا مبادا پشیمان شویم. «فتبیّنوا. . . نادمین»
20- پایان كار نسنجیده، پشیمانی است. «نادمین»

[1] - تفسیر روح المعانی از كتاب طبقات ابن سعد
[2] - غررالحكم
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است