ادب در گفتگو
اكنون كه این آیه از آداب گفت و گو با رسول اللّه سخن می گوید، ما نیز كمی درباره ی دستوراتی كه اسلام برای سخن گفتن دارد، اشاره كنیم:
1- گفتار باید همراه با كردار باشد وگرنه قابل سرزنش است.

«لِمَ تَقولون مالا تَفعلون» [1]
2- گفتار باید همراه باتحقیق باشد. (هدهد به سلیمان علیه السلام گفت: خبری قطعی و تحقیق شده آورده ام) «بِنَباءٍ یَقین» [2]
3- گفتار بایستی دل پسند باشد. «الطّیّب مِن القَول» [3]
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 43
4- گفتار باید رسا و شفّاف باشد. «قَولاً بَلیغاً» [4]
5- گفتار باید نرم باشد. «قولاً لَینّاً» [5]
6- گفتار باید بزرگوارانه باشد. «قَولاً كریماً» [6]
7- گفتار باید قابل عمل باشد. «قَولاً مَیسوراً» [7]
8- با همه اقشار خوب سخن بگوییم، نه تنها با افراد و گروه های خاص. «قولوا للنّاس حُسناً» [8]
9- در گفتار بهترین مطلب و شیوه را انتخاب كنیم. «یقولوا الّتی هیَ اَحسن» [9]
10- در گفتار هیچ گونه لغو و باطلی در كار نباشد. «اِجتَنِبوا قَول الزّور» [10] و «عن اللَّغو مُعرضون» [11]
نمونه ها
چون این آیه از افراد با ادبی كه نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله صدای خود را پایین آورده اند ستایش كرده و برای آنان مغفرت و اجر بزرگ مقرّر كرده است، به دو نمونه از ادب و بی ادبی كه در قرآن آمده است اشاره می كنیم:
1- همین كه حضرت آدم و همسرش بر خلاف نهی الهی از درخت ممنوعه خوردند و مورد توبیخ قرار گرفتند، شرمنده شده و توبه و عذر خواهی كردند، خداوند نیز توبه ی آنان را
تفسیر سوره حجرات . ج1، ص: 44
پذیرفت. این عذر خواهی یك ادب بود كه آدم و همسرش را نجات داد.
در كربلا حُر نیز نسبت به امام حسین علیه السلام ادب كرد و با اینكه ابتدا از طرفداران یزید بود، ولی در نماز جماعت به امام حسین علیه السلام اقتدا كرد و گفت: چون مادر تو زهرا علیها السلام می باشد، من به تو احترام می گذارم! شاید همین ادب، سبب خوش عاقبتی او شده باشد.
2- ابلیس به آدم سجده نكرد و مورد سرزنش قرار گرفت، او به جای عذرخواهی و توبه، بی ادبی كرد و گفت: من نباید به او سجده كنم، نژاد من از آتش و بر نژاد خاكی برتری دارد. او در حقیقت فرمان خدا را نابجا پنداشت و به خاطر همین بی ادبی، برای همیشه مورد لعنت همه قرار گرفت.

[1] - صف، 2
[2] - نمل، 22
[3] - حج، 24
[4] - نساء، 63
[5] - طه، 44
[6] - اسراء، 23
[7] - اسراء، 28
[8] - بقره، 83
[9] - اسراء، 53
[10] - حج، 30
[11] - مؤمنون، 3
کليه حقوق برای مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن محفوظ است